نمایش مبدأ برای شیمی در گذر زمان

[[پرونده:A_New_System_of_Chemical_Philosophy_fp.jpg|بندانگشتی| تصویری از ''سیستم جدید فلسفه شیمیایی'' [[جان دالتون]]، اولین توضیح نوین [[نظریه اتمی]]]]
[[پرونده:Mendelejevs periodiska system 1871.png|بندانگشتی|جدول تناوبی مندلیف مربوط به سال ۱۸۶۹]]
{{Image frame |width=220|content=<math>H(t) | \psi (t) \rangle = i \hbar \frac{d}{d t} | \psi (t) \rangle</math> |align=left|caption=[[معادله شرودینگر]] رفتار موجی ذرات را توصیف می‌کند. اروین شرودینگر معادله‌ای را بر اساس قضیه طول موج دوبروی توسعه داد که موج وابسته به ذرات و چگونگی تغییر حالت سیستم‌های کوانتومی را توصیف می‌کند.}}

'''شیمی در گذر زمان''' آثار مهم، اکتشافات، ایده‌ها، اختراعات و آزمایش‌هایی را نشان می‌دهد که درک بشریت از دانشی نو به نام شیمی که به مطالعه ترکیب مواد و اثرات متقابل آن‌ها می‌پردازد را به‌طور چشمگیری تغییر داده‌است. [[تاریخ شیمی|تاریخ دانش شیمی]] به شکل جدید آن، توسط دانشمند ایرلندی، [[رابرت بویل]]، آغاز شد؛ هرچند که ردپاهایی از آن را می‌توان تا زمان‌های دورتری مشاهده کرد؛ حتی تا اوایل دورانی که بشر شروع به ثبت تاریخ نموده بود. ایده‌های اولیه که بعداً در دانش نوین شیمی وارد شدند، از دو منبع اصلی که عبارت‌اند از [[فلسفه طبیعی|فیلسوفان طبیعی]] و [[کیمیا|کیمیاگران]] تشکیل شده‌اند. [[فلسفه طبیعی|فیلسوفان طبیعی]] مانند [[ارسطو]] و [[دموکریت]] در تلاش برای توضیح رفتار دنیای پیرامون خود از [[استدلال استنتاجی]] استفاده کردند. حال اینکه [[کیمیا|کیمیاگران]]ی چون [[جابر بن حیان|جابر]] و [[زکریای رازی|رازی]] افرادی بودند که در تلاش برای افزایش عمر یا انجام تبدیل مواد به یکدیگر بودند که از جمله این تلاش‌ها، تبدیل فلزات پایه به طلا با استفاده از تکنیک‌های تجربی بود. نخستین [[واکنش شیمیایی]] که بشر توانست آن را کنترل و مهار کند، [[سوختن]] و [[آتش]] بود.<ref name="firehistory">{{یادکرد وب | نشانی =http://hearth.com/what/historyfire.html | عنوان =A BRIEF HISTORY OF FIRE AND ITS USES | ناشر =hearth.com | تاریخ بازدید =۳۰ مه ۲۰۱۱ | archive-date =۱۴ نوامبر ۲۰۲۰ | archive-url =https://web.archive.org/web/20201114000955/https://hearth.com/what/historyfire.html | dead-url =yes }}</ref><ref name="whfire">{{یادکرد وب | نشانی =http://chemistry.about.com/od/chemistryfaqs/f/firechemistry.htm | عنوان =What is the State of Matter of Fire or Flame? Is it a Liquid, Solid, or Gas? | ناشر =chemistry.about.com | تاریخ بازدید =۳۰ مه ۲۰۱۱ | archive-date =۲۴ ژانویه ۲۰۰۹ | archive-url =https://web.archive.org/web/20090124152217/http://chemistry.about.com/od/chemistryfaqs/f/firechemistry.htm | dead-url =yes }}</ref> آتش برای مردم باستان، یک [[نیروی عرفانی]] بود که می‌توانست یک ماده را به یک مادهٔ دیگر تبدیل کند؛ در حالی که [[نور]] و [[گرما]] نیز می‌بخشد. آتش بر بسیاری از جوامع تأثیر گذاشت؛ به‌طوری‌که فعالیت‌های روزمره‌ای مانند آشپزی و تهیه نور و گرما تا فناوری‌هایی مانند [[سفالگری]]، تهیهٔ [[آجر]] و [[ذوب فلز]]ها همگی وابسته به آتش بودند.<ref name="firehistory"/>

[[مصری]]ان باستان در زمان پیش از [[پادشاهی قدیمی]] توانستند نوعی [[سفال]] براق بسازند که به [[سفال مصری]] معروف است. در آن زمان این صنعت گرانب‌ها تلقی می‌شد؛ چراکه این سفال‌ها از [[خاک رس]] تهیه نمی‌شدند و از [[سیلیس]] و مقادیر کمی [[آهک]] و [[جوش شیرین]] به دست می‌آمدند.<ref>{{یادکرد |کتاب=Ancient Egyptian Materials and Technology |نویسنده = Barbara G. Aston, James A. Harrell, Ian Shaw |ناشر = Aurora Publications |صفحه=۱۷۷ |سال=۲۰۰۰ |زبان =en}}</ref>
مصریان باستان در زمینهٔ [[متالورژی]] نیز توانا بودند و نوشته‌هایی به خط [[هیروگلیف مصری|هیروگلیف]] مربوط به ۲۶۰۰ سال پیش از میلاد موجود است که [[طلا]] را توصیف می‌کنند.<ref>{{یادکرد |کتاب=Akhenaten: Egypt's False Prophet |نویسنده = Nicholas Rivis |ناشر=Thames & Hudson |صفحه=۶۹ |زبان =en |شابک=0500285527}}</ref>
سفالینه‌های خاکستری با لعاب سیاه در ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد در [[تپه حصار]] و [[تپه سیلک]] به وجود آمدند. این سفال‌ها نخستین نوع سفال‌های لعاب‌داری هستند که شناخته شده‌اند.<ref name="sofaliran">{{یادکرد |کتاب=Pottery of Haftavan VIB (Urmia Ware) |نویسنده = Michael Edwards | صفحه = ۱۰۱–۱۴۰ |سال=۱۹۸۱ |زبان =انگلیسی}}</ref><ref>{{یادکرد |فصل = Art and Archaeology of Western Iran in Prehistory |کتاب = in Civilizations of the Ancient Near East II |نویسنده = J. Sasson |شهر = [[نیویورک (ایالت)|New York]] |ناشر=Scribner |صفحه = ۹۸۱–۹۹ |سال = ۱۹۹۵ |زبان = انگلیسی}}</ref> ایرانیان باستان برای خودآرایی از موادی مانند [[سرخاب (آرایشی)|سرخاب]]، [[وسمه]] و [[سرمه]] استفاده می‌کردند که این مواد را از چربی حیوانات یا خاکستر به دست می‌آوردند و به آن‌ها [[رنگدانه]]‌های طبیعی می‌افزودند. در آن دوران [[فیروزه]] به خاطر رنگ زیبایش مورد توجه بود و ایران تنها کشوری بود که این سنگ گرانبها را استخراج می‌کرد.<ref>{{یادکرد |کتاب=The history of chemistry |نویسنده = Thomas Thomson |ناشر=H. Colburn and R. Bentley |صفحه=۲۷۷ |سال=۱۸۳۰ |زبان = انگلیسی}}</ref>

فیلسوفان تلاش می‌کردند تا بدانند چرا مواد مختلف ویژگی‌های (رنگ، بو و غلظت) و حالت‌های متفاوت ([[جامد]]، [[مایع]] و [[گاز]]) دارند و با شیوه‌های گوناگون با یکدیگر واکنش می‌دهند. در این زمان فیلسوفان یونانی نخستین نظریه‌ها را دربارهٔ شیمی و طبیعت ارائه کردند که تاحدودی این نظریه‌ها متأثر از فرهنگ و تمدن‌های زمان خود بود. برای مثال، [[تالس]] تصور می‌کرد [[آب]] عنصر اصلی سازندهٔ [[جهان]] است. دویست سال پس از او [[ارسطو]] از «[[عناصر چهارگانه]]» سخن گفت و اعتقاد داشت که جهان از چهار عنصر [[آب]]، [[هوا]]، [[خاک]] و [[آتش]] ساخته شده‌است.<ref name="galileo.phys.virginia.edu">{{یادکرد وب | نشانی =http://galileo.phys.virginia.edu/classes/109N/lectures/aristot2.html | زبان = انگلیسی | عنوان =Aristotle |ناشر= galileo.phys.virginia.edu | تاریخ بازدید =۳۰ مه ۲۰۱۱}}</ref><ref name="galileo.phys.virginia.edu"/>
مشاهده کردن، اندیشیدن و نتیجه‌گیری کردن ابزارهای یونانیان باستان برای مطالعهٔ علوم طبیعی بود. کیمیاگران نیز تا پیش از آغاز دوران شیمی مدرن تنها از این سه ابزار استفاده می‌کردند. در سال [[۱۶۰۵ (میلادی)|۱۶۰۵]]، [[فرانسیس بیکن]] کتاب ''مهارت و پیشرفت فراگیری'' را منتشر کرد که حاوی توضیحاتی بود که بعدها به [[روش علمی]] معروف شد.<ref>{{یادکرد |کتاب=History of Western Philosophy |نویسنده =B. Russell |ناشر =Routledge |صفحه=۵۲۹ |سال=۲۰۰۰ |زبان =انگلیسی}}</ref><ref>{{یادکرد وب | نشانی =http://faculty.up.edu/asarnow/eliz4.htm | عنوان =Empiricism | زبان =انگلیسی | تاریخ بازدید =۲ ژوئن ۲۰۱۱ | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070201210445/http://faculty.up.edu/asarnow/eliz4.htm | archivedate =۱ فوریه ۲۰۰۷ | dead-url =yes }}</ref> در سال [[۱۶۱۵ (میلادی)|۱۶۱۵]] ژان بگن برای اولین بار از [[معادله شیمیایی]] استفاده کرد.<ref>{{یادکرد |کتاب=Annals of Science  |ناشر=Taylor & Francis |سال=۱۹۵۹ |زبان =انگلیسی |فصل=he use of diagrams as chemical 'equations' in the lectures of William Cullen and Joseph Black.}}</ref>

رابرت بویل، در سال ۱۶۶۱ در کتاب ''شیمی‌دان شکاک''، شیمی را علمی تجربی خواند. او از محققان خواست تا علاوه بر سه ابزار اصلی یونانیان پژوهش‌های علمی نیز انجام دهند. وی اولین بار میان شیمی و کیمیا تفاوت قائل شد.<ref name="boyleUCLA">{{یادکرد وب | نشانی =http://cogweb.ucla.edu/EarlyModern/Boyle_1661.html | عنوان =Robert Boyle The Sceptical Chymist and The Christian Virtuoso |ناشر = University of California website |زبان=انگلیسی | تاریخ بازدید =۱ ژوئن ۲۰۱۱}}</ref> بویل عقیدهٔ ارسطو را که جهان از چهار عنصر آب، هوا، خاک و آتش تشکیل شده‌است، رد کرد و به جای آن سه عنصر نمک، گوگرد و جیوه را عناصر سازندهٔ جهان دانست. در عوض، او مفهومی جدید ارائه کرد که ذرات اولیه با ایجاد پیوند با یکدیگر ترکیب‌های جدید می‌سازند. این تعبیر ساده‌ترین و در عین حال معقول‌ترین تعبیری بود که ارائه شد. پس از آن برای توجیه پدیده‌های طبیعی به جای نظریهٔ ارسطو از نظریهٔ بویل استفاده شد.<ref name="boyleUCLA"/><ref>{{یادکرد |کتاب=A Short History of Chemistry |نویسنده = Partington, J.R |ناشر =McMilan |ویرایش=دوم |صفحه=ص ۶۷ |سال=۱۹۵۱ |زبان =en}}</ref>
آنتوان لاووازیه در سال [[۱۷۸۹ (میلادی)|۱۷۸۹]] قانون پایستگی جرم را مطرح کرد که به قانون لاووازیه نیز مشهور شد. در این هنگام، قوانین شیمی کمی قوی‌تر شد؛ به گونه‌ای که پیش‌بینی‌های درست‌تری صورت می‌گرفت.<ref name="Lovvosier">{{یادکرد وب | نشانی =http://scienceworld.wolfram.com/biography/Lavoisier.html |ناشر=ScienceWorld | عنوان =Lavoisier, Antoine (1743-1794) |زبان=انگلیسی | تاریخ بازدید =۲ ژوئن ۲۰۱۱}}</ref>

مطالعه علم شیمی که به‌عنوان [[دانش بنیادی]] شناخته می‌شود، به مقدار بسیار زیادی هم از علوم و فناوری‌های دیگر تأثیر پذیرفته و هم بر آن‌ها اثر گذاشته‌است. بسیاری از رخدادهایی که مبنای اساسی درک امروزی ما از شیمی به حساب می‌آیند، خود به‌عنوان اکتشافاتی کلیدی در زمینه‌های علمی دیگر مانند [[فیزیک]]، [[زیست‌شناسی]]، [[اخترشناسی]]، [[زمین‌شناسی]] و [[علم مواد]] به‌حساب می‌آیند.<ref>{{Cite web|title=Chemistry – The Central Science|website=The Chemistry Hall of Fame|publisher=York University|url=http://www.chem.yorku.ca/hall_of_fame/whychem.htm|accessdate=2006-09-12}}</ref>

قبل از پذیرش [[روش علمی]] و کاربرد آن در حوزه شیمی، جنجال‌برانگیز است که بسیاری از افراد ذکر شده در زیر را به عنوان «شیمی‌دان» به معنای مدرن کلمه در نظر بگیریم. با این حال، ایده‌های برخی از متفکران بزرگ، یا برای پیشرفت آنها، یا برای پذیرش گسترده و طولانی مدت آنها، در اینجا آورده شده‌است.

{{چپ‌چین}}
{| class="Unicode" style="font-size:80%; border:0; text-align:right; line-height:150%;"
|-
| style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
| اکتشاف
|-
| style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
| اختراع
|-
| style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| انتشار کتاب و مقاله
|-
| style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
| تجزیه و تحلیل
|-
| style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
| ارائهٔ نظریه
|}
{{پایان چپ‌چین}}

== پیش از سده ۱۷ ==
{| class="Unicode" style="font-size:70%; width:85%; border:0; text-align:center; line-height:150%; margin: 1em auto 1em auto" 
|+
|-

!width=10%|[[پرونده:Empedocles in Thomas Stanley History of Philosophy.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Llyfrgell Sant Deiniol and Gladstone's Library Hawarden Penarlâg 05.JPG|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Democrite.JPG|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Al-Jaahith - African Arab Naturalist - Basra - al jahiz.jpg|140x160px]]
|-
!کشف هوا به عنوان یک عنصر مادی منسوب به [[امپدوکلس]] است.
!پذیریش ۱۰۰۰ ساله نظریه پنج عنصر [[ارسطو]]
![[دموکریت|دموکریتوس]] ایده اتم را مطرح می‌کند.
![[افلاطون]] [[عناصر چهارگانه]] را تشکیل‌دهندهٔ گیتی می‌داند.
!تدوین نخستین [[روش علمی]] برای شیمی توسط [[جابر بن حیان]].
|}

[[پرونده:Zosimosapparat.jpg|thumb|130px|تجهیزات تقطیر زوزیموس، از نسخ خطی یونان بیزانس قرن پانزدهم.<ref>[[Marcelin Berthelot]], [https://archive.org/details/collectiondesanc01bert ''Collection des anciens alchimistes grecs''] (3 vol. , Paris, 1887–1888, p.161); F. Sherwood Taylor, "The Origins of Greek Alchemy," ''Ambix'' 1 (1937), 40.</ref>]]
[[پرونده:Lucretius, De rerum natura.jpg|130px|بندانگشتی|صفحهٔ اولِ کتاب [[در طبیعت اشیاء]] در نسخهٔ کتابت‌شده به‌دست گیرولامو دی ماتئو، ۱۴۸۳]]
[[پرونده:Andreas Libavius.jpg|thumb|130px| [[آندریاس لیباویوس]]، ''الکیمیا'' از نخستین کتاب‌های درسی در زمینه [[شیمی]] را منتشر می‌کند.]]

{| class="wikitable" style="font-size:90%; width:80%; border:0; text-align:right; line-height:150%;")
|-
| colspan="3" style="background: rgb(230, 230, 230) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | '''گاه‌شمار شیمی پیش از سدهٔ ۱۷'''
|-
!| [[پرونده:Key.svg|24px]]
! سال
! رویداد
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
| حدود ۳۰۰۰ پ.م
| مصریان نظریه [[اوگدوود]] را تدوین می‌کنند یا «نیروهای اساسی» که همه چیز از آن تشکیل شده‌است که شامل ۸ اسطوره (خدایان آشوب) بود که قبل از خلق خورشید وجود داشته‌اند و به حالت خالی قبل از ایجاد جهان یا کیهان در اسطوره‌های آفرینش به «شکاف» اولیه ایجاد شده توسط جدایی اصلی بهشت و زمین اشاره دارد در واقع هشت خدای اولیه بود که در هرمپولیس پرستش می‌شدند.<ref name="Griffith">{{Cite journal|last=Griffiths|first=J. Gwyn|year=1955|title=The Orders of Gods in Greece and Egypt (According to Herodotus)|journal=The Journal of Hellenic Studies|publisher=The Society for the Promotion of Hellenic Studies|volume=75|pages=21–23|doi=10.2307/629164|jstor=629164}}</ref>
|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| ۱۲۰۰ پ.م
| از تاپوتی بلاتیکالیم،<ref group="lower-alpha">Tapputi Belatikallim</ref> به عنوان یک عطرساز و شیمی‌دان باستانی، در یک لوح گلی به [[خط میخی]] در [[بین النهرین|میان‌رودان]] نام برده شده‌است.<ref>{{Cite web|last=Giese|first=Patsy Ann|title=Women in Science: 5000 Years of Obstacles and Achievements|publisher=SHiPS Resource Center for Sociology, History and Philosophy in Science Teaching|url=http://www1.umn.edu/ships/gender/giese.htm|accessdate=2007-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061213192315/http://www1.umn.edu/ships/gender/giese.htm|archivedate=2006-12-13}}</ref>
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
| ۴۵۰ پ.م
| [[امپدوکلس]] ادعا می‌کند که همه چیز از چهار [[عنصر شیمیایی|عنصر]] اولیه تشکیل شده‌است: زمین، هوا، آتش و آب که به موجب آن دو [[نیرو|نیروی]] فعال و متضاد یعنی عشق و نفرت یا وابستگی و ضد تعارض بر این عناصر عمل می‌کنند و آنها را به اشکال بی‌نهایت متنوع ترکیب و تفکیک می‌کنند.<ref>{{Cite web|last=Parry|first=Richard|title=Empedocles|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, CSLI, Stanford University|date=2005-03-04|url=http://plato.stanford.edu/entries/empedocles/|accessdate=2007-03-11}}</ref>
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
| ۴۴۰ پ.م
| [[لئوکیپوس (فیلسوف)|لوسیپوس]] و [[دموکریت|دموکریتوس]] ایده اتم را مطرح می‌کنند، ذره‌ای غیرقابل تفکیک که تمام ماده از آن ساخته شده‌است. این ایده تا حد زیادی توسط فیلسوفان طبیعی به نفع دیدگاه ارسطو رد می‌شود.<ref>{{Cite web|last=Berryman|first=Sylvia|title=Leucippus|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, CSLI, Stanford University|date=2004-08-14|url=http://plato.stanford.edu/entries/leucippus/|accessdate=2007-03-11}}</ref><ref>{{Cite web|last=Berryman|first=Sylvia|title=Democritus|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, CSLI, Stanford University|date=2004-08-15|url=http://plato.stanford.edu/entries/democritus/|accessdate=2007-03-11}}</ref>
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
| حدود ۳۶۰ پ.م
| [[افلاطون]] در نقل داستان آفرینش در گفت‌وگو با [[تیمائوس (افلاطون)|تیمائوس]]، از [[عناصر چهارگانه]]<ref group="lower-alpha">Stoicheia</ref> یاد می‌کند و آنها را عناصر تشکیل‌دهندهٔ گیتی نسبت می‌دهد که شامل بحث در مورد ترکیب معدنی و آلی بدن است و یک رساله اساسی در شیمی می‌باشد و بیان می‌کند که: خداوند آب و هوا را در وسط خاک و آتش قرار داد و بین همهٔ آنها تناسبی واحد برقرار ساخت […] به این ترتیب از پیوند این چهار عنصر، جسم جهان به وجود آمد و در سایهٔ تناسب، توازن و هماهنگی در درون آن حکمفرما گردید.<ref>{{Cite web|last=Hillar|first=Marian|year=2004|url=http://www.socinian.org/aristotles_de_anima.html|title=The Problem of the Soul in Aristotle's De anima|publisher=NASA WMAP|accessdate=2006-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060909004214/http://www.socinian.org/aristotles_de_anima.html|archivedate=2006-09-09}}</ref>
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
| حدود ۳۵۰ پ.م
| [[ارسطو]] با گسترش در [[امپدوکلس]]،<ref group="lower-alpha">Empedocles</ref> ایده ماده را به عنوان ترکیبی از ''مواد'' و ''شکل'' مطرح می‌کند و نظریه [[عناصر چهارگانه|پنج عنصر]]، آتش، آب، زمین، هوا و [[اثیر (عنصر سنتی)|اثیر]] را شرح می‌دهد. این نظریه بیش از ۱۰۰۰ سال در سراسر جهان غرب پذیرفته شد.
<ref>{{Cite web|title=HISTORY/CHRONOLOGY OF THE ELEMENTS|url=http://hilltop.bradley.edu/~rbg/el.html|accessdate=2007-03-12}}</ref>
|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| ۵۰ پ.م
| [[لوکرتیوس]]، کتاب ''[[در طبیعت اشیاء]]''،<ref group="lower-alpha">De Rerum Natura</ref> که شرح شاعرانه‌ای از ایده‌های [[مکتب اتم‌گرایی]] است را منتشر می‌کند.<ref>{{Cite web|last=Sedley|first=David|title=Lucretius|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, CSLI, Stanford University|date=2004-08-04|url=http://plato.stanford.edu/entries/lucretius/|accessdate=2007-03-11}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| حدود ۳۰۰
| [[زوزیموس پانوپولیس]] برخی از قدیمی‌ترین کتاب‌های شناخته شده در مورد [[کیمیا|کیمیاگری]] را می‌نویسد، مطالعه او روی ترکیب آب‌ها، حرکت، رشد، جسم و ترسیم ارواح و پیوند ارواح در بدن بود.<ref name="Mdream">{{Cite book|last=Strathern|first=Paul|title=Mendeleyev's Dream – The Quest for the Elements|publisher=Berkley Books|year=2000|isbn=978-0-425-18467-7}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
| ۷۷۰
| [[جابر بن حیان|ابوموسی جابر بن حیان]] ملقب به جابر، [[کیمیاگری و شیمی در اسلام قرون وسطی|کیمیاگر ایرانی]] که «توسط بسیاری به عنوان پدر علم شیمی شناخته می‌شود»،<ref>{{Citation|first=Zygmunt S.|last=Derewenda|year=2007|title=On wine, chirality and crystallography|journal=Acta Crystallographica Section A|volume=64|number=Pt 1|pages=246–258 [247]|doi=10.1107/S0108767307054293|pmid=18156689|bibcode=2008AcCrA..64..246D}}</ref><ref>John Warren (2005). "War and the Cultural Heritage of Iraq: a sadly mismanaged affair", ''Third World Quarterly'', Volume 26, Issue 4 & 5, p. 815-830.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.unhas.ac.id/~rhiza/saintis/haiyan.html|title=JABIR IBN HAIYAN (Geber)|last=Zahoor|first=Dr. A.|year=1997|website=|publisher=[[دانشگاه اندونزی|University of Indonesia]]|archivedate=2008-06-30|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080630061235/http://www.unhas.ac.id/~rhiza/saintis/haiyan.html}}</ref> یک [[روش علمی|روش آزمایشی]] اولیه را برای شیمی تدوین می‌کند و [[اسید]]های بیشماری از جمله [[هیدروکلریک اسید]]، [[نیتریک اسید]]، [[سیتریک اسید]]، [[استیک اسید]]، [[تارتاریک اسید]] و [[تیزاب سلطانی]] را جدا می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Father of Chemistry: Jabir Ibn Haiyan|website=Famous Muslism|publisher=Famousmuslims.com|year=2003|url=http://www.famousmuslims.com/Jabir%20Ibn%20Haiyan.htm|accessdate=2007-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070405151922/https://famousmuslims.com/Jabir%20Ibn%20Haiyan.htm|archivedate=2007-04-05}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
| ۱۰۰۰
| [[ابوریحان بیرونی]]<ref>{{Cite journal|last=Marmura|first=Michael E.|year=1965|title=''An Introduction to Islamic Cosmological Doctrines. Conceptions of Nature and Methods Used for Its Study by the Ikhwan Al-Safa'an, Al-Biruni, and Ibn Sina'' by Seyyed Hossein Nasr|url=https://archive.org/details/sim_speculum_1965-10_40_4/page/744|journal=Speculum|volume=40|issue=4|pages=744–746|doi=10.2307/2851429|jstor=2851429}}</ref> و [[ابن سینا]]،<ref>[[Robert Briffault]] (1938). ''The Making of Humanity'', p. 196-197.</ref> [[کیمیاگری و شیمی در اسلام قرون وسطی|شیمیدانان ایرانی]]، عمل [[کیمیا|کیمیاگری]] و نظریه [[سنگ جادو|انتقال فلزات]] را رد می‌کنند.

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| ۱۱۶۷
| ''استاد سالرنوس''<ref group="lower-alpha">Magister Salernus</ref> از دانشکده سالرنو برای اولین بار اشاراتی به تقطیر [[شراب]] می‌کند.<ref name="Forbes1970">{{Cite book|last=Forbes|first=Robert James|title=A short history of the art of distillation: from the beginnings up to the death of Cellier Blumenthal|url=https://books.google.com/books?id=XeqWOkKYn28C|accessdate=29 June 2010|year=1970|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-00617-1|page=88}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| ۱۲۲۰
| [[رابرت گروستسته]] چندین تفسیر ارسطویی را منتشر می‌کند که در آن چارچوب اولیه روش علمی را ارائه می‌کند.

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
| ۱۲۵۰
| ''تادئو آلدروتی''<ref group="lower-alpha">Taddeo Alderotti</ref> [[تقطیر جزء به جزء]] را ایجاد می‌کند، که بسیار مؤثرتر از پیشینیان خود است.<ref>{{Cite book|title=Alchemy|url=https://archive.org/details/alchemy0000holm|last=Holmyard|first=Eric John|year=1990|publisher=Courier Dover Publications|page=[https://archive.org/details/alchemy0000holm/page/288 288]|isbn=978-0-486-26298-7}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
| ۱۲۶۰
| [[آلبرتوس ماگنوس]]، فیلسوف آلمانی [[آرسنیک]]<ref name="BuildingBlocks451-3">{{Cite book|last=Emsley|first=John|title=Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements|year=2001|isbn=978-0-19-850341-5|pages=43, 513, 529|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford}}</ref> و [[نقره نیترات]] را کشف می‌کند.<ref>{{Cite web|last=Davidson|first=Michael W.|others=National High Magnetic Field Laboratory at The Florida State University|title=Molecular Expressions: Science, Optics and You&nbsp;— Timeline&nbsp;— Albertus Magnus|publisher=The Florida State University|date=2003-08-01|url=http://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/magnus.html|accessdate=2009-11-28}}</ref> او همچنین یکی از اولین منابع ارجاع شده به ا[[سولفوریک اسید]] بوده‌است.<ref name="Karpenko">Vladimir Karpenko, John A. Norris(2001), [http://www.chemicke-listy.cz/docs/full/2002_12_05.pdf Vitriol in the history of Chemistry], [[Charles University in Prague|Charles University]]</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| ۱۲۶۷
| [[راجر بیکن]]، کشیش و فیلسوف کتاب ''اپوس مأیوس''<ref group="lower-alpha">Opus Maius</ref> را منتشر می‌کند، که برای نخستین بار [[روش علمی]] را ارائه می‌دهد، و حاوی نتایج آزمایش‌های او با [[باروت]] است.<ref>{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|title=Roger Bacon|website=MacTutor|publisher=School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland|year=2003|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Bacon.html|accessdate=2007-03-12|archive-date=۷ مارس ۲۰۰۸|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307150151/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Bacon.html|dead-url=yes}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| ۱۳۱۰
| ''شبه جابر''<ref group="lower-alpha">Pseudo-Geber</ref>، کیمیاگر ناشناس اسپانیایی تحت نام جابر، چندین کتاب را منتشر کرد که این تئوری دیرینه را به وجود آورد که تمام فلزات از نسبت‌های مختلف [[گوگرد]] و [[جیوه]] تشکیل شده‌اند.<ref>{{Cite web|last=Zdravkovski|first=Zoran|last2=Stojanoski|first2=Kiro|title=GEBER|publisher=Institute of Chemistry, Skopje, Macedonia|date=1997-03-09|url=http://www.pmf.ukim.edu.mk/PMF/Chemistry/chemists/geber.htm|accessdate=2007-03-12|archive-date=۱۷ مه ۲۰۱۲|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517134728/http://www.pmf.ukim.edu.mk/PMF/Chemistry/chemists/geber.htm|dead-url=yes}}</ref> وی یکی از اولین کسانی است که [[نیتریک اسید]]، [[تیزاب سلطانی]] و [[نیتریک اسید]] را توصیف می‌کند.<ref>{{cite EB1911|last=Ross |first=Hugh Munro |wstitle=Alchemy#Literature of Alchemy|display=Alchemy § Literature of Alchemy |volume=1 |page=520}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
| ۱۵۳۰
| [[پاراسلسوس]] مطالعه [[یاتروشیمی]]، زیر شاخه‌ای از [[کیمیاگری]] اختصاص داده شده تمدید حیات و مربوط به علم پزشکی و داروسازی را توسعه می‌دهد، که ریشه‌های [[صنایع داروسازی|صنعت داروسازی]] مدرن است. همچنین ادعا می‌شود که وی اولین کسی است که از کلمه شیمی استفاده کرده‌است.<ref name="Mdream"/>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
| ۱۵۹۷
| [[آندریاس لیباویوس]] کتاب درسی ''الکیمیا''،<ref group="lower-alpha">Alchemia</ref> از نخستین کتاب‌های درسی در زمینه [[شیمی]] را منتشر می‌کند.<ref>{{Cite web|title=From liquid to vapor and back: origins|website=Special Collections Department|publisher=University of Delaware Library|url=http://www.lib.udel.edu/ud/spec/exhibits/vapor/origins.htm|accessdate=2007-03-12}}</ref>
|}

== سده ۱۷ و ۱۸ ==
{| class="Unicode" style="font-size:70%; width:85%; border:0; text-align:center; line-height:150%; margin: 1em auto 1em auto" 
|+
|-

!width=10%|[[پرونده:Robert Boyle 0001.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Priestley.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Antoine laurent lavoisier.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Joseph Louis Proust.jpeg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Alessandro Volta.jpeg|140x160px]]

|-
![[رابرت بویل]]، نخستین شیمی‌دان مدرن و پایه‌گذار [[شیمی]] جدید.
![[جوزف پریستلی]]، کاشف [[چرخه کربن]]، اکسیژن و ۹ گاز دیگر
![[آنتوان لاووازیه]]، «پدر شیمی مدرن»
![[ژوزف پروست]]، ارائه‌دهنده [[قانون نسبت‌های معین]]
![[آلساندرو ولتا]]، بنیانگذار [[الکتروشیمی]] با ساخت نخستین [[پیل ولتایی|باتری شیمیایی]]
|}

[[پرونده:The_Sceptical_Chymist.jpg|thumb|130px| صفحه عنوان کتاب ''[[شیمی‌دان شکاک]] نوشتهٔ رابرت بویل.]]
[[پرونده:Carl Wilhelm Scheele.jpg|thumb|130px|[[کارل ویلهلم شیله]]، کاشف [[مولیبدن]]، [[تنگستن]] و [[باریم]] است. او [[کلر]] را نیز قبل از [[همفری دیوی]] کشف کرد.]]

{| class="wikitable" style="font-size:90%; width:80%; border:0; text-align:right; line-height:150%;")
|-
| colspan="4" style="background: rgb(230, 230, 230) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | '''گاه‌شمار شیمی در سده ۱۷ و ۱۸'''
|-
!| [[پرونده:Key.svg|12px]]
! سال
!colspan="2" align="center"|رویداد
|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۶۰۵
| colspan="2"| [[فرانسیس بیکن]] کتاب ''مهارت و پیشرفت یادگیری'' را منتشر می‌کند که شامل توضیحی است دربارهٔ آنچه بعدها به عنوان [[روش علمی]] شناخته می‌شود.<ref>{{Cite web|last=Asarnow|first=Herman|title=Sir Francis Bacon: Empiricism|website=An Image-Oriented Introduction to Backgrounds for English Renaissance Literature|publisher=University of Portland|date=2005-08-08|url=http://faculty.up.edu/asarnow/eliz4.htm|accessdate=2007-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070201210445/http://faculty.up.edu/asarnow/eliz4.htm|archivedate=2007-02-01}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۶۰۵
| colspan="2"| [[مایکل سندی‌ووجیس]] رساله کیمیاگری ''نور جدیدی از کیمیاگری'' را منتشر می‌کند که وجود «غذای زندگی» را در [[هوا]] پیشنهاد می‌دهد، که سپس بعنوان [[اکسیژن]] شناخته شد.<ref>{{Cite web|title=Sedziwój, Michal|website=infopoland: Poland on the Web|publisher=University at Buffalo|url=http://info-poland.buffalo.edu/web/sci_health/science/scientists/sedziwoj/link.shtml|accessdate=2007-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060902171948/http://info-poland.buffalo.edu/web/sci_health/science/scientists/sedziwoj/link.shtml|archivedate=2006-09-02}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۶۱۵
| colspan="2"| ژان بیوین کتاب ''[[اصول کیمیاگری]]''،<ref group="lower-alpha">Tyrocinium Chymicum</ref> از نخستین کتاب‌های درسی شیمی را منتشر می‌کند، و در آن اولین [[معادله شیمیایی]] را ترسیم می‌کند.<ref>{{Cite journal|last=Crosland|first=M.P.|year=1959|title=The use of diagrams as chemical 'equations' in the lectures of William Cullen and Joseph Black|journal=Annals of Science|volume=15|issue=2|pages=75–90|doi=10.1080/00033795900200088}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۶۳۷
| colspan="2"| [[رنه دکارت]] کتاب ''[[گفتار در روش]]''،<ref group="lower-alpha">Discours de la méthode</ref> را منتشر می‌کند که حاوی خلاصه‌ای از روش‌های علمی است.<ref>{{Cite Catholic Encyclopedia|wstitle=René Descartes}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۶۴۸
| colspan="2"| پس از مرگ [[ژان باپتیست ون هلمونت]]، کتاب ''طلوع خورشید پزشکی''<ref group="lower-alpha">Ortus medicinae</ref> که توسط برخی از آن به عنوان یک اثر مهم انتقالی بین کیمیاگری و شیمی و از منابعی که تأثیر بزرگی بر [[رابرت بویل]] نهاده یاد می‌شود. این کتاب حاوی نتایج آزمایش‌ها بیشمار است و نسخه اولیه قانون [[پایستگی جرم]] را تبیین می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Johann Baptista van Helmont|website=History of Gas Chemistry|publisher=Center for Microscale Gas Chemistry, Creighton University|date=2005-09-25|url=http://mattson.creighton.edu/History_Gas_Chemistry/vanHelmont.html|accessdate=2007-02-23}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۶۶۱
| [[رابرت بویل]] کتاب ''[[شیمی‌دان شکاک]]''<ref group="lower-alpha">The Skeptical ChymistThe Skeptical Chymist</ref> را منتشر کرد، کتابی که در مورد تمایز بین شیمی و کیمیاگری بود. این کتاب شامل برخی از اولین ایده‌های مدرن در مورد [[اتم]]‌ها، [[مولکول]]‌ها و [[واکنش شیمیایی]] است و نشانه آغاز تاریخ شیمی مدرن است.<ref name="Boyle">{{Cite web|title=Robert Boyle|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>
|{{Wikisourcelang|en|The Sceptical Chymist|شیمی‌دان شکاک}}

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۶۶۲
| colspan="2"| رابرت بویل، [[قانون بویل]] را توصیف می‌کند، قانونی که بیان می‌کند در دمای ثابت [[حجم]] گازها با وارد شدن [[فشار]] به‌طور منظمی کاهش می‌یابد؛ به عبارت دیگر، در گازها همواره میان حجم و فشار رابطه‌ای وارونه وجود دارد.<ref name="Boyle"/>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۷۳۵
| colspan="2"| شیمیدان سوئدی [[جرج برندت]] یک رنگدانه آبی تیره را که در سنگ معدن یافت می‌شود، تجزیه و تحلیل می‌کند. برنت نشان داد که رنگدانه حاوی عنصر جدیدی است که بعداً [[کبالت]] نامگذاری شده‌است.<ref name="Wang">{{Cite journal|last=Wang|first=Shijie|year=2006|title=Cobalt—Its recovery, recycling, and application|journal=Journal of the Minerals, Metals and Materials Society|volume=58|issue=10|pages=47–50|bibcode=2006JOM....58j..47W|doi=10.1007/s11837-006-0201-y}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۷۵۴
| colspan="2"| [[جوزف بلک]]، دانشمند و [[فیزیک‌دان]] [[اسکاتلند]]ی دی‌اکسید کربن را جدا می‌کند و آن را «هوای ثابت» نام‌گذاری می‌کند. او [[دی‌اکسید کربن]] را از [[تکلیس]] آهک بدست آورد و ثابت کرد که هوای ثابت همان گازی است که [[انسان]] هنگام [[بازدم]] خارج می‌کند یا از احتراق زغال ایجاد می‌شود.<ref>{{Cite web|last=Cooper|first=Alan|title=Joseph Black|website=History of Glasgow University Chemistry Department|publisher=University of Glasgow Department of Chemistry|year=1999|url=http://www.chem.gla.ac.uk/dept/black.htm|accessdate=2006-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060410074412/http://www.chem.gla.ac.uk/dept/black.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=2006-04-10}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۷۵۷
| colspan="2"| لوئیز کلود کادت د گاسیکور، در حالی که در مورد ترکیبات [[آرسنیک]] تحقیق می‌کرد، مایع بخاری کادت<ref group="lower-alpha">Cadet</ref> را ایجاد می‌کند، که بعداً به عنوان [[کاکودیل اکسید]] کشف می‌شود و به عنوان اولین ترکیب [[شیمی آلی فلزی|آلی فلزی]] مصنوعی شناخته می‌شود.<ref>{{Cite journal|last=Seyferth|first=Dietmar|year=2001|title=Cadet's Fuming Arsenical Liquid and the Cacodyl Compounds of Bunsen|url=http://pubs.acs.org/cgi-bin/abstract.cgi/orgnd7/2001/20/i08/abs/om0101947.html|journal=Organometallics|volume=20|issue=8|pages=1488–1498|doi=10.1021/om0101947|doi-access=free}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۷۵۸
| colspan="2"| جوزف بلک مفهوم [[گرمای نهان]] را برای توضیح [[ترموشیمی|ترموشی شیمی]] [[گذار فاز|تغییرات فاز]] تدوین می‌کند.<ref>{{Cite book|last=Partington|first=J.R.|title=A Short History of Chemistry|url=https://archive.org/details/shorthistoryofch0000part_q6h4|publisher=Dover Publications, Inc|year=1989|isbn=978-0-486-65977-0|authorlink=J. R. Partington}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۷۶۶
| colspan="2"| [[هنری کاوندیش]] [[هیدروژن]] را به عنوان گازی بی‌بو که می‌سوزد و می‌تواند مخلوط انفجاری با هوا تشکیل دهد را کشف کرد.<ref name="pt">{{Cite journal|last=Cavendish|first=Henry|year=1766|title=Three Papers Containing Experiments on Factitious Air, by the Hon. Henry Cavendish|url=https://books.google.com/?id=ygqYnSR3oe0C&printsec=frontcover&dq=the+scientific+papers+cavendish#PPA77,M1|journal=Philosophical Transactions|publisher=The University Press|volume=56|pages=141–184|bibcode=1766RSPT...56..141C|doi=10.1098/rstl.1766.0019|access-date=6 November 2007|doi-access=free}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۷۷۳{{سخ}}تا{{سخ}}۱۷۵۴
| colspan="2"| [[کارل ویلهلم شیله]] و [[جوزف پریستلی]] به‌طور مستقل [[اکسیژن]] را جدا می‌کنند، که توسط [[جوزف پریستلی|پریستلی]]"هوای ''فلوژیستون زدایی''" و توسط شیله "هوای آتش" خوانده می‌شود.<ref>{{Cite web|title=Joseph Priestley|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref><ref>{{Cite web|title=Carl Wilhelm Scheele|website=History of Gas Chemistry|publisher=Center for Microscale Gas Chemistry, Creighton University|date=2005-09-11|url=http://mattson.creighton.edu/History_Gas_Chemistry/Scheele.html|accessdate=2007-02-23}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۷۷۸
| colspan="2"| [[آنتوان لاووازیه]] که «پدر شیمی مدرن» نامیده می‌شود،<ref name="britannica.com">"Lavoisier, Antoine." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 24 July 2007 <http://www.britannica.com/eb/article-9369846>.</ref> اکسیژن<ref name="britannica.com"/> را به جامعه علمی شناسد اولین آزمایش‌های کمی مناسب در مورد [[اکسایش-کاهش|اکسیداسیون]] را انجام داد و اولین توضیح صحیح در مورد چگونگی عملکرد سوختن را ارائه کرد.<ref name="lavoisier">{{Cite web|last=Weisstein|first=Eric W.|title=Lavoisier, Antoine (1743–1794)|website=Eric Weisstein's World of Scientific Biography|publisher=Wolfram Research Products|year=1996|url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Lavoisier.html|accessdate=2007-02-23}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۷۸۷
| colspan="2"| [[آنتوان لاووازیه]]، کتاب ''کمیکیو''،<ref group="lower-alpha">Chimique</ref> اولین سیستم مدرن نامگذاری شیمیایی را منتشر کرد.<ref name="lavoisier"/>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۷۸۷
| colspan="2"| [[ژاک شارل]]، [[قانون شارل]] را ارائه می‌دهد که نتیجه‌ای از قانون بویل است و رابطه بین [[دما]] و [[حجم]] یک گاز را توصیف می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Jacques Alexandre César Charles|website=Centennial of Flight|publisher=U.S. Centennial of Flight Commission|year=2001|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Dictionary/Charles/DI16.htm|accessdate=2007-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070224222637/http://www.centennialofflight.gov/essay/Dictionary/Charles/DI16.htm|archivedate=2007-02-24}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۷۸۹
| [[آنتوان لاووازیه]] ''[[رساله ابتدایی شیمی]]''،<ref group="lower-alpha">Traité élémentaire de Chimie</ref> اولین کتاب درسی شیمی مدرن را منتشر کرد. این کتاب یک بررسی کامل از شیمی مدرن، از جمله اولین تعریف مختصر در مورد قانون [[پایستگی جرم]] است، و نشان دهنده پایه‌ریزی رشته [[استوکیومتری]] یا [[شیمی تجزیه|تجزیه]] و تحلیل کمی شیمیایی است.<ref name="lavoisier"/><ref>{{Cite book|last=Burns|first=Ralph A.|title=Fundamentals of Chemistry|url=https://archive.org/details/fundamentalsofch0003burn|publisher=Prentice Hall|year=1999|page=[https://archive.org/details/fundamentalsofch0003burn/page/32 32]|isbn=978-0-02-317351-6}}</ref>
|{{Wikisourcelang|fr|Traité élémentaire de chimie|رساله ابتدایی شیمی}}
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۷۹۷
| colspan="2"| [[ژوزف پروست]]، [[قانون نسبت‌های معین]] را ارائه می‌دهد که بیان می‌کند نسبت عناصر در یک ترکیب شیمیایی خالص فارغ از روش تهیه و منبع ماده همیشه ثابت می‌باشد. به زبان دیگر نسبت جرمی عناصر سازنده همواره ثابت و مشخص است.<ref>{{Cite web|title=Proust, Joseph Louis (1754–1826)|website=100 Distinguished Chemists|publisher=European Association for Chemical and Molecular Science|year=2005|url=http://www.euchems.org/Distinguished/19thCentury/proustlouis.asp|accessdate=2007-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080515224050/http://www.euchems.org/Distinguished/19thCentury/proustlouis.asp|archivedate=2008-05-15}}</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۸۰۰
| colspan="2"| [[آلساندرو ولتا]] اولین [[پیل ولتایی|باتری شیمیایی]] را ابداع می‌کند و بدین ترتیب رشته [[الکتروشیمی]] را پایه‌گذاری می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Inventor Alessandro Volta Biography|website=The Great Idea Finder|publisher=The Great Idea Finder|year=2005|url=http://www.ideafinder.com/history/inventors/volta.htm|accessdate=2007-02-23}}</ref>
|}

== سده ۱۹ ==
{| class="Unicode" style="font-size:70%; width:85%; border:0; text-align:center; line-height:150%; margin: 1em auto 1em auto"
|+
|-

!width=10%|[[پرونده:Dalton John desk.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Amedeo Avogadro2.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:드미트리 멘델레예프.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Jöns Jacob Berzelius.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[پرونده:Jacobus van 't Hoff by Perscheid 1904.jpg|140x160px]]

|-
!بیان اولین توصیف علمی مدرن [[نظریه اتمی]] و شرح روشنی از [[قانون نسبت‌های چندگانه]] توسط [[جان دالتون]].
![[آمدئو آووگادرو]]، بنیانگذار [[قانون آووگادرو]] در شیمی.
![[دمیتری مندلیف]]، پایه‌گذار [[جدول تناوبی]] عناصر شیمیایی
![[یاکوب برسلیوس]]، عنصرهای [[سریم]]، [[توریوم]]، [[سیلیسیم]] و [[سلنیوم]] را کشف و نام‌های [[شیمی آلی]]، [[هالوژن]]، [[کاتالیزور]] و [[پروتئین]] از ابداعات وی است.
![[یاکوبوس هنریکوس وانت‌هوف|وانت‌هوف]] کاشف قوانین دینامیک شیمیایی.
|}

[[پرونده:Friedrich Wöhler Litho.jpg|thumb|130px|نفی نظریه [[زندگی‌باوری]] توسط [[فردریش وهلر]] با [[اوره|سنتز اوره]].]]
[[پرونده:Lord Kelvin photograph.jpg|thumb|130px|بیان مفهوم [[صفر مطلق]] توسط [[ویلیام تامسون|لرد کلوین]].]]
[[پرونده:Benzene-2D-full.svg|thumb|130px|شناسایی ساختار حلقوی [[بنزن]] توسط [[فریدریش آوگوست ککوله|ککوله]].]]
[[پرونده:Bunsen-Kirchhoff.jpg|thumb|130px| [[گوستاو کیرشهف]] (چپ) و [[روبرت بونزن]] (راست) پایه‌گذاران [[طیف‌بینی|طیف‌سنجی]].]]
[[پرونده:Arrhenius2.jpg|thumb|130px| تخمین میزان افزایش [[کربن دی‌اکسید]] اتمسفر با استفاده از اصول اساسی [[شیمی‌فیزیک]] توسط [[سوانته آرنیوس|آرنیوس]]]]
[[پرونده:Oscilloscopic tube retusche.jpg|thumb|130px| کشف [[الکترون]] با استفاده [[لامپ پرتوی کاتدی|پرتوی کاتدی]] توسط [[جوزف جان تامسون|تامسون]].]]
[[پرونده:Pierre Curie (1859-1906) and Marie Sklodowska Curie (1867-1934), c. 1903 (4405627519).jpg|thumb|130px|کشف [[رادیوم]] و [[پولونیوم]] توسط [[ماری کوری|ماری]] و [[پیر کوری]].]]

{| class="wikitable" style="font-size:90%; width:80%; border:0; text-align:right; line-height:150%;")
|-
| colspan="4" style="background: rgb(230, 230, 230) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | '''گاه‌شمار شیمی در سده ۱۹'''
|-
!| [[پرونده:Key.svg|12px]]
! سال
!رویداد
|-
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۰۳
| [[جان دالتون]] شیمی‌دان بریتانیی '''[[قانون دالتون]]''' را پیشنهاد می‌کند که فشار کل یک گاز را با معادله‌ای به مجموع فشار هر جز گاز مرتبط می‌کند.<ref name="dalton">{{Cite web|title=John Dalton|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۰۵
| [[ژوزف لویی گیلوساک]] می‌فهمد که [[آب]] از نظر حجم از دو قسمت [[هیدروژن]] و یک قسمت [[اکسیژن]] تشکیل شده‌است.<ref>{{Cite web|title=The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۰۸
| [[ژوزف لویی گیلوساک]] چندین ویژگی شیمیایی و فیزیکی هوا و سایر گازها از جمله اثبات تجربی قوانین بویل و چارلز و روابط بین تراکم و ترکیب گازها را جمع‌آوری و کشف می‌کند.<ref name="JLGL">{{Cite web|title=December 6 Births|website=Today in Science History|publisher=Today in Science History|year=2007|url=http://www.todayinsci.com/12/12_06.htm|accessdate=2007-03-12}}</ref>
|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۸۰۸
| جان دالتون ''سیستم جدید فلسفه شیمیایی'' را منتشر می‌کند که شامل اولین توصیف علمی مدرن '''[[نظریه اتمی]]''' و شرح روشنی از '''[[قانون نسبت‌های چندگانه]]''' است.<ref name="dalton"/>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۸۰۸
| [[یاکوب برسلیوس]] پدر شیمی [[سوئد]]، کتاب ''لبوک آی کمین''<ref group="lower-alpha">Lärbok i Kemien</ref> را منتشر می‌کند که در آن '''[[نشان شیمیایی]]''' مدرن و مفهوم '''[[جرم اتمی نسبی]]''' را پیشنهاد می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Jöns Jakob Berzelius|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۱۱
| [[آمدئو آووگادرو]]، شیمی‌دان ایتالیایی '''[[قانون آووگادرو]]''' را پیشنهاد می‌کند که حجم مساوی از گازهای تحت درجه حرارت و فشار ثابت حاوی تعداد مولکول‌های برابر است.<ref>{{Cite web|title=Michael Faraday|website=Famous Physicists and Astronomers|url=http://www.phy.hr/~dpaar/fizicari/xfaraday.html|accessdate=2007-03-12}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۲۵
| [[فریدریش وهلر]] و [[یوستوس فون لیبیش]] اولین کشف و توضیح تأیید شده '''[[همپار|ایزومرها]]''' را انجام دادند که قبلاً توسط برزلیوس نامگذاری شده بود. آنها با کار با سیانیک اسید و فولمینریک اسید، به درستی نتیجه می‌گیرند که ایزومریسم ناشی از ترتیب متفاوت اتم‌ها در یک ساختار مولکولی است.<ref name="wohlerliebig"/>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۸۲۷
| ویلیام پروت بیومولکول‌ها را به گروه‌بندی‌های مدرن خود یعنی [[کربوهیدرات]]‌ها، [[پروتئین]]‌ها و [[لیپید]]ها طبقه‌بندی می‌کند.<ref name="Prout">{{Cite web|title=William Prout|url=http://www.cartage.org.lb/en/themes/Biographies/MainBiographies/P/Prout/1.html|accessdate=2007-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926215538/http://www.cartage.org.lb/en/themes/Biographies/MainBiographies/P/Prout/1.html|archivedate=2007-09-26}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۲۸
| فردریش وهلر '''[[اوره|سنتز اوره]]''' را انجام می‌دهد و بدین ترتیب می‌گوید که ترکیبات آلی از مواد اولیه معدنی تولید می‌شود و نظریه [[زندگی‌باوری]] را نفی می‌کند.<ref name="wohlerliebig"/>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۳۲
| فردریش وهلر و جاستوس فون لیبیگ '''[[گروه عاملی|گروه‌های عاملی]]''' و '''[[رادیکال آزاد|رادیکال‌ها]]''' را در رابطه با شیمی آلی را کشف و شرح می‌دهند.<ref name="wohlerliebig">{{Cite web|title=Justus von Liebig and Friedrich Wöhler|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۴۰
| [[جرمان هنری هس]]، '''[[قانون هس]]''' را ارائه می‌دهد، بیانیه اولیه قانون [[پایستگی انرژی]] که ثابت می‌کند تغییرات انرژی در یک فرایند شیمیایی فقط به حالت‌های مواد اولیه و محصول بستگی دارد و نه به مسیر خاصی که بین دو حالت در نظر گرفته شده‌است.<ref>{{Cite web|title=Hess, Germain Henri|url=http://www.cartage.org.lb/en/themes/Biographies/MainBiographies/H/Hess/1.html|accessdate=2007-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070209062053/http://www.cartage.org.lb/en/themes/Biographies/MainBiographies/H/Hess/1.html|archivedate=2007-02-09}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۴۷
| [[هرمان کولبه]]، [[استیک اسید]] را از منابع کاملاً معدنی تولید می‌کند و باعث رد بیشتر نظریه [[زندگی‌باوری]] می‌شود.<ref>{{Cite web|title=Kolbe, Adolph Wilhelm Hermann|publisher=European Association for Chemical and Molecular Sciences|website=100 Distinguished European Chemists|year=2005|url=http://www.euchems.org/Distinguished/19thCentury/kolbeadolph.asp|accessdate=2007-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081011092124/http://www.euchems.org/Distinguished/19thCentury/kolbeadolph.asp|archivedate=2008-10-11}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۴۸
| [[ویلیام تامسون|لرد کلوین]] مفهوم '''[[صفر مطلق]]''' را بیان می‌کند، دمایی که در آن تمام حرکات مولکولی متوقف می‌شود.<ref>{{Cite web|last=Weisstein|first=Eric W.|title=Kelvin, Lord William Thomson (1824–1907)|website=Eric Weisstein's World of Scientific Biography|publisher=Wolfram Research Products|year=1996|url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Kelvin.html|accessdate=2007-03-12}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۴۹
| [[لویی پاستور]] در می‌یابد که '''[[مخلوط راسمیک|راسمیک]]''' شکل [[تارتاریک اسید]] مخلوطی از شکل‌های ''چپ‌گرد''<ref group="lower-alpha">Levorotatory</ref> و ''راست‌گرد''<ref group="lower-alpha">Dextrotatory</ref> است، در نتیجه ماهیت '''[[چرخش نوری]]''' روشن می‌شود و پیشبرد زمینه '''[[شیمی فضایی]]''' را شرح می‌دهد.<ref>{{Cite web|title=History of Chirality|publisher=Stheno Corporation|year=2006|url=http://www.sthenocorp.com/history.htm|accessdate=2007-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070307222010/http://www.sthenocorp.com/history.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=2007-03-07}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۵۲
| [[آگوست بیر]]، '''[[قانون بیر-لامبرت]]''' را پیشنهاد می‌کند که رابطه بین ترکیب یک مخلوط و میزان نور جذب شده را توضیح می‌دهد. تا حدودی بر اساس کارهای قبلی [[پیر بوگر]] و [[یوهان هاینریش لمبرت]]، تکنیکی در [[شیمی تجزیه]] را که به عنوان '''[[طیف‌سنجی نوری]]''' شناخته می‌شود، پایه‌گذاری می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Lambert-Beer Law|publisher=Sigrist-Photometer AG|date=2007-03-07|url=http://www.photometer.com/en/abc/abc_061.htm|accessdate=2007-03-12}}</ref>
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
!۱۸۵۴{{سخ}}تا{{سخ}}۱۸۶۴
|[[مارسلین بارتلو]]، ''اصل تامسن برتلوت''<ref group="lower-alpha">Thomsen–Berthelot principle</ref> را ارائه می‌دهد. فرضیه اولیه در ترموشیمی کلاسیک مبنای بحث‌انگیز یک برنامه تحقیقاتی شد که سه دهه طول می‌کشد.<ref name="Cropper2004">{{cite book|author=William H. Cropper|title=Great Physicists: The Life and Times of Leading Physicists from Galileo to Hawking|url=https://books.google.com/books?id=UqbxZpELwHYC&pg=PA128|year=2004|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517324-6|pages=128–}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۵۵
| بنیامین سیلمن روش‌هایی پیشگام در مورد '''[[کراکینگ]]''' را شرح می‌دهد که باعث می‌شود [[صنایع پتروشیمی|صنعت]] مدرن [[صنایع پتروشیمی|پتروشیمی]] شکل بگیرد.<ref>{{Cite web|title=Benjamin Silliman, Jr. (1816–1885)|website=Picture History|publisher=Picture History LLC|year=2003|url=http://www.picturehistory.com/find/p/17879/mcms.html|accessdate=2007-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707023346/http://www.picturehistory.com/find/p/17879/mcms.html|archivedate=2007-07-07}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۵۶
| [[ویلیام هنری پرکین]]، ماوی پرکین، اولین رنگ مصنوعی را سنتز می‌کند که به عنوان محصول جانبی تصادفی از تلاش‌هایش برای ایجاد [[کینین]] از [[قطران زغال‌سنگ]] ایجاد شده‌است. این کشف پایه و اساس صنعت سنتز رنگ، یکی از اولین صنایع موفق شیمیایی است.<ref>{{Cite web|title=William Henry Perkin|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۵۷
| [[فریدریش آوگوست ککوله]]، شیمی‌دان آلمانی توانست ساختار حلقوی '''[[بنزن]]''' را شناسایی کند.<ref name="kekule">{{Cite web|title=Archibald Scott Couper and August Kekulé von Stradonitz|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۵۹{{سخ}}تا{{سخ}}۱۸۶۰
| [[گوستاو کیرشهف]] و [[روبرت بونزن]] پایه‌های '''[[طیف‌بینی|طیف‌سنجی]]''' را که ابزاری برای [[شیمی تجزیه]] است را پایه‌گذاری می‌کنند که آنها را به کشف [[سزیم]] و [[روبیدیم]] سوق می‌دهد. سایر دانشمندان نیز از همین تکنیک برای کشف [[ایندیم|ایندیوم]]، [[تالیوم]] و [[هلیوم]] استفاده کردند.<ref>{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E.F.|title=Gustav Robert Kirchhoff|website=MacTutor|publisher=School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland|year=2002|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Kirchhoff.html|accessdate=2007-03-24|archive-date=۷ ژوئیه ۲۰۱۰|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707112204/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Kirchhoff.html|dead-url=yes}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۶۰
| [[استانیسلاو کانیزارو]] با احیای عقاید آووگادرو در مورد مولکول‌های دو اتمی، جدول‌های '''[[جرم اتمی نسبی]]''' را گردآوری کرده و آن را در کنگره ۱۸۶۰ [[کارلسروهه]] ارائه می‌دهد و ده‌ها سال استفاده از وزن‌های متضاد اتمی و فرمول‌های مولکولی خاتمه می‌یابد و منجر به کشف [[مندلیف]] و قانون تناوبی می‌شود.<ref>Eric R. Scerri, ''The Periodic Table: Its Story and Its Significance'', Oxford University Press, 2006.</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۶۲
| الکساندر پارکس در نمایشگاه بین‌المللی لندن، پارکسین، یکی از اولین پلیمرهای مصنوعی را به نمایش می‌گذارد. این کشف پایه و اساس '''[[صنعت پلاستیک]]''' مدرن را تشکیل داد.<ref>{{Cite web|title=Alexander Parkes (1813–1890)|website=People & Polymers|publisher=Plastics Historical Society|url=http://www.plastiquarian.com/parkes.htm|accessdate=2007-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070315102347/http://www.plastiquarian.com/parkes.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=2007-03-15}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۸۶۲
| [[الکساندر-امیل بگویه دو شانکورتوآ]] مارپیچ [[الکساندر-امیل بگویه دو شانکورتوآ|تلورئیک]] را منتشر می‌کند که نسخه سه بعدی از [[جدول تناوبی|جدول تناوبی عناصر]] بود.<ref name="periodic">{{Cite web|title=The Periodic Table|publisher=The Third Millennium Online|url=http://www.3rd1000.com/history/periodic.htm|accessdate=2007-03-24}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۶۴
| [[جان الکساندر رینا نیولندز|جان نیوزلند]] قانون اکتاوها را شرح می‌دهد.<ref name="periodic"/>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۸۶۴
| [[لوتار فون مایر|لوتار مایر]] نسخه اولیه جدول تناوبی را که با ۲۸ عنصر سازماندهی شده توسط [[ظرفیت شیمیایی]] تهیه می‌کند.<ref name="meyermendeleev">{{Cite web|title=Julius Lothar Meyer and Dmitri Ivanovich Mendeleev|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۶۴
| [[کاتو گلدبرگ]] و [[پیتر واگه]]، با تکیه بر عقاید [[کلود لویی برتوله]]، [[قانون فعالیت جرمی]] را پیشنهاد کردند.<ref name="GW1">C.M. Guldberg and P. Waage,"Studies Concerning Affinity" ''C. M. Forhandlinger: Videnskabs-Selskabet i Christiana'' (1864), 35</ref><ref name="GW2">P. Waage, "Experiments for Determining the Affinity Law" ,''Forhandlinger i Videnskabs-Selskabet i Christiania'', (1864) 92.</ref><ref name="GW3">C.M. Guldberg, "Concerning the Laws of Chemical Affinity", ''C. M. Forhandlinger i Videnskabs-Selskabet i Christiania'' (1864) 111</ref>
|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۸۶۵
| [[یوهان یوزف لوشمیت]] تعداد دقیق مولکول‌ها را در یک [[مول]] مشخص می‌کند که بعداً [[عدد آووگادرو]] نامیده می‌شود.<ref>{{Cite web|url=http://www.uh.edu/engines/epi1858.htm|title=No. 1858: Johann Josef Loschmidt|website=www.uh.edu|accessdate=2016-10-09}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۸۶۵
| [[آوگوست ککوله]]، بنا بر کارهای [[یوهان یوزف لوشمیت|لوشمیت]] ساختار بنزن را به عنوان یک حلقه شش کربن با [[پیوند یگانه]] و [[پیوند دوگانه]] متناوب ایجاد می‌کند.<ref name="kekule"/>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۸۶۵
| [[آدولف فون بایر]] کار بر روی [[رنگ نیل]] را آغاز کرد، نقطه عطفی در شیمی آلی و صنعتی مدرن که انقلابی در صنعت رنگ سازی ایجاد می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Adolf von Baeyer: The Nobel Prize in Chemistry 1905|website=Nobel Lectures, Chemistry 1901–1921|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1905/baeyer-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
!۱۸۶۷
| [[آلفرد نوبل]] دریافت که اگر [[نیتروگلیسرین]] جذب یک ماده خنثی مانند دیاتومایت گردد، در هنگام جابجایی به مراتب امن تر خواهد بود و آن مخلوط را در سال ۱۸۶۷ به نام '''[[دینامیت]]''' ثبت کرد.<ref name="ms46a">{{یادکرد وب | عنوان=Alfred Nobel - Biography, Inventions, & Facts | وبگاه=Encyclopedia Britannica | پیوند=https://www.britannica.com/biography/Alfred-Nobel | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2021-05-20}}‏</ref>
|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۸۶۹
| [[دمیتری مندلیف]] اولین جدول تناوبی مدرن را با ۶۶ عنصر شناخته شده توسط وزن‌های اتمی سازماندهی می‌کند. ویژگی این جدول توانایی پیش‌بینی دقیق خواص عناصر ناشناخته بود.<ref name="periodic"/><ref name="meyermendeleev"/>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۷۳
| [[یاکوبوس هنریکوس وانت‌هوف]] و [[جوزف آشیل لو بل]] که به‌طور مستقل کار می‌کنند، مدلی از [[پیوند شیمیایی]] را تهیه می‌کنند که آزمایش‌های کایرالیستی [[لویی پاستور|پاستور]] را توضیح می‌دهد و یک دلیل فیزیکی برای [[چرخش نوری|فعالیت نوری]] در ترکیبات [[دست‌سانی (شیمی)|کایرال]] ایجاد می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Jacobus Henricus van't Hoff|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۸۷۶
| [[جوسایا ویلارد گیبس]] در کتاب ''تعادل مواد ناهمگن''،<ref group="lower-alpha">On the Equilibrium of Heterogeneous Substances</ref> مجموعه‌ای از کار خود را در مورد [[ترمودینامیک]] و [[شیمی‌فیزیک]] منتشر می‌کند که مفهوم [[انرژی آزاد ترمودینامیکی]] را برای توضیح مبنای فیزیکی تعادل‌های شیمیایی ارائه می‌دهد.<ref>{{Cite web|last=O'Connor|first=J. J.|last2=Robertson|first2=E.F.|title=Josiah Willard Gibbs|website=MacTutor|publisher=School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland|year=1997|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Gibbs.html|accessdate=2007-03-24|archive-date=۲۷ مارس ۲۰۱۰|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327095905/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Gibbs.html|dead-url=yes}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۷۷
| [[لودویگ بولتسمان]] مشتقات آماری بسیاری از مفاهیم مهم فیزیکی و شیمیایی، از جمله [[آنتروپی]] و توزیع سرعت مولکولی را در فاز گاز ایجاد می‌کند.<ref>{{Cite web|last=Weisstein|first=Eric W.|title=Boltzmann, Ludwig (1844–1906)|website=Eric Weisstein's World of Scientific Biography|publisher=Wolfram Research Products|year=1996|url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Boltzmann.html|accessdate=2007-03-24}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۸۳
| [[سوانته آرنیوس]] [[یون|تئوری یون]] را برای شرح هدایت در [[الکترولیت]]ها توسعه می‌دهد.<ref>{{Cite web|title=Svante August Arrhenius|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۸۸۴
| [[یاکوبوس هنریکوس وانت‌هوف|وانت‌هوف]]، رساله ''مطالعات دینامیک شیمیایی''،<ref group="lower-alpha">Études de Dynamique chimique</ref> یک مطالعه مهم علمی در مورد [[سینتیک شیمیایی]] را منتشر کرد.<ref>{{Cite web|title=Jacobus H. van 't Hoff: The Nobel Prize in Chemistry 1901|website=Nobel Lectures, Chemistry 1901–1921|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1901/hoff-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۸۴
| [[هرمان امیل فیشر]] ساختار [[پورین]] را می‌سازد، یک ساختار کلیدی در بسیاری از مولکول‌های زیستی که بعداً آن در سال ۱۸۹۸ سنتز کرد. همچنین کار روی شیمی [[گلوکز]] و [[شکر|قندهای]] مرتبط را آغاز می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Emil Fischer: The Nobel Prize in Chemistry 1902|website=Nobel Lectures, Chemistry 1901–1921|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1902/fischer-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۸۸۴
| [[آنری لوشاتلیه]]، '''[[اصل لوشاتلیه]]''' را توسعه می‌دهد، بنابراین اصل، چنانچه سامانه‌ای در حال تعادل باشد، در برابر هرگونه تغییری در جهت مخالف واکنش نشان می‌دهد تا اثر آن را از بین ببرد.<ref>{{Cite web|title=Henry Louis Le Châtelier|website=World of Scientific Discovery|publisher=Thomson Gale|year=2005|url=http://www.bookrags.com/biography/henry-louis-le-chatelier-wsd/|accessdate=2007-03-24}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۸۸۵
| [[اویگن گلدشتاین]]، '''[[پرتو کاتدی]]''' را نامگذاری می‌کند که بعداً مشخص می‌شود از الکترون‌ها تشکیل شده‌است.<ref>{{Cite web|title=History of Chemistry|website=Intensive General Chemistry|publisher=Columbia University Department of Chemistry Undergraduate Program|url=http://www.columbia.edu/itc/chemistry/chem-c2507/navbar/chemhist.html|accessdate=2007-03-24}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
!۱۸۸۶
|[[جان پمبرتون|جان استیت پمبرتون]] داروساز و سرباز ارتش ایالات متحد نسخه اولیه نوشیدنی را تولید کرد که بعداً به کوکاکولا تبدیل می‌شود.<ref>{{Cite web |url=http://ldsp01.columbusstate.edu:8080/xmlui/handle/11075/598 |title=Richard Gardiner, "The Civil War Origin of Coca-Cola in Columbus, Georgia", ''Muscogiana: Journal of the Muscogee Genealogical Society'' (Spring 2012), Vol. 23: 21–24. |access-date=March 25, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325045053/http://ldsp01.columbusstate.edu:8080/xmlui/handle/11075/598 |archive-date=March 25, 2014 |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=9ceLzaeHsZAC&pg=PA80 Dominic Streatfeild, ''Cocaine: An Unauthorized Biography,'' Macmillan (2003), p. 80.]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=dFRd2MMrtiUC&pg=PA152&lpg=PA152 Richard Davenport-Hines, ''The Pursuit of Oblivion,'' Norton (2004), p. 152.]</ref>
|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
!۱۸۹۲
|نخستین فلاسک خلاء توسط [[جیمز دیوئر]] فیزیکدان و شیمیدان اسکاتلندی ساخته شد.<ref name='nobelref1'>{{cite web|url=http://www.chemistryexplained.com/Co-Di/Dewar-James.html |title=Dewar, James |access-date=22 May 2008 |last=James |first=Frank |work=Chemistry Explained |publisher=Advameg Inc }}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۹۳
| [[آلفرد ورنر]] ساختار اکتتال مجموعه‌های کبالت را کشف می‌کند، و زمینه [[کمپلکس شیمیایی]] را ایجاد می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Alfred Werner: The Nobel Prize in Chemistry 1913|website=Nobel Lectures, Chemistry 1901–1921|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1913/werner-bio.html|accessdate=2007-03-24}}</ref>
|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
!۱۸۹۵
|[[جایزه نوبل|جایزه نوبل شیمی]] در سال ۱۸۹۵، به وصیت شیمی‌دان سوئدی، [[آلفرد نوبل]] که بیشتر او را به دلیل ابداع [[دینامیت]] می‌شناختند پایه‌گذاری شد.<ref>{{cite news |last=von Euler |first=U. S. |title=The Nobel Foundation and its Role for Modern Day Science |url=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |format=PDF |journal=[[Die Naturwissenschaften]] |date=6 June 1981 |access-date=21 January 2010 |dead-url=yes |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |archive-date=14 July 2011 }}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۹۴{{سخ}}تا{{سخ}}۱۸۹۸
| [[ویلیام رمزی]]، [[گاز نجیب|گازهای نجیب]] را کشف می‌کند که شکاف بزرگ و غیرمنتظره‌ای را در جدول تناوبی پر می‌کنند و منجر به ایجاد مدل‌های پیوند شیمیایی می‌شوند.<ref>{{Cite web|title=William Ramsay: The Nobel Prize in Chemistry 1904|website=Nobel Lectures, Chemistry 1901–1921|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1904/ramsay-bio.html|accessdate=2007-03-20}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۹۷
| [[جوزف جان تامسون]] با استفاده از [[لامپ پرتوی کاتدی]]، [[الکترون]] را کشف می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Joseph John Thomson|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۹۸
| [[ویلهلم وین]] نشان می‌دهد که پرتوهای کانال (جریان‌های یون‌های مثبت) می‌توانند توسط میدانهای مغناطیسی منحرف شوند و میزان دفع آن متناسب با '''[[نسبت جرم به بار]]''' است. این کشف منجر به ایجاد تکنیکی در [[شیمی تجزیه]] موسوم به [[طیف‌سنجی جرمی]] خواهد شد.<ref>{{Cite web|title=Alfred Werner: The Nobel Prize in Physics 1911|website=Nobel Lectures, Physics 1901–1921|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1967|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1911/wien-bio.html|accessdate=2007-03-24}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۸۹۸
| [[ماری کوری]] و [[پیر کوری]]، '''[[رادیوم]]''' و '''[[پولونیوم]]''' را از [[اورانینیت]] جدا می‌کنند.<ref>{{Cite web|title=Marie Sklodowska Curie|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! حدود ۱۹۰۰
| [[ارنست رادرفورد]] منبع '''[[واپاشی هسته‌ای|رادیواکتیویته]]''' را کشف می‌کند و اصطلاحات سکه برای انواع پرتوهای مختلف بیان می‌کند.<ref name="rutherford">{{Cite web|title=Ernest Rutherford: The Nobel Prize in Chemistry 1908|website=Nobel Lectures, Chemistry 1901–1921|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1908/rutherford-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>
|}

== سده ۲۰ ==
{| class="Unicode" style="font-size:70%; width:85%; border:0; text-align:center; line-height:150%; margin: 1em auto 1em auto"
|+
|-

!width=10%|[[file:Erwin Schrödinger (1933).jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:Mikhail Tsvet.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:Otto Hahn (Nobel).jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:Gilbert N Lewis.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:Linus Pauling 1962.jpg|140x160px]]

|-
!ارائه [[مکانیک کوانتومی]] توسط [[اروین شرودینگر|شرودینگر]] به شیمی‌دانان<ref>Moore, Walter "Schrödinger: Life and Thought" University of Cambridge (1989) {{ISBN|0-521-43767-9|en}}</ref>
![[میخایل تسوت]]، مخترع [[کروماتوگرافی]]
![[شکافت هسته‌ای]] در [[اورانیوم]] و [[توریوم]] توسط [[اتو هان]] کشف می‌شود.
!تعریف [[ساختار لوویس]]، [[نظریه پیوند ظرفیت]] و [[اسید و باز لوییس]] توسط [[گیلبرت لوییس]]
![[لینوس پاولینگ]]، از بنیانگذاران [[شیمی کوانتومی]] و [[زیست‌شناسی مولکولی]]
|}

[[file:HaberBosch.jpg|thumb|130px|ابداع [[فرایند هابر-بوش]] توسط [[فریتس هابر]] (چپ) و [[کارل بوش]]]]
[[file:Millikan’s oil-drop apparatus 1.jpg|thumb|130px| دستگاه [[آزمایش قطره روغن]] که توسط [[رابرت میلیکان]] استفاده می‌شد.]]
[[file:1911 Solvay conference.jpg|thumb|130px| برگزاری اولین [[کنفرانس سلوی]] سال ۱۹۱۱ در [[بروکسل]].]]
[[file:Bohr_atom_model.svg|thumb|130px| [[مدل بور|مدل اتمی بور]] نشان داد که [[طیف نشری|طیف نشر خطی]] که از اتم عناصر گسیل می‌شود، بر اثر انتقال الکترون‌ها از [[سطح انرژی|سطوح انرژی]] بالا به سطوح انرژی پایین است، که در این انتقال انرژی [[الکترون]] کاهش می‌یابد و به صورت نور و [[گرما]] آزاد می‌شود.]]
[[file:Nylon6_and_Nylon_66.png|thumb|130px| مدل دو شکل رایج نایلون]]
[[file:Ernest Rutherford LOC.jpg|thumb|130px|[[آزمایش ورقه طلای رادرفورد|آزمایش گایگر-مارزدن]] که به شناخت ساختار اتم کمک شایانی کرد تحت نظر [[ارنست رادرفورد]] انجام شد.]]
[[file:Lysergsäurediethylamid (LSD).svg|thumb|130px|[[ال‌اس‌دی]] به‌طور اتفاقی به امید دست یافتن به دارویی جدید سنتز شد.]]
[[file:Ferrocene-from-xtal-3D-balls.png|thumb|130px|ساختار سه‌بعدی [[فروسن]]]]
[[file:C60a.png|thumb|130px| [[فولرن باکمینستر]]، C <sub>60</sub>]]
[[file:Bose-Einstein Condensation.ogv|thumb|130px|ویدئویی از [[چگالش بوز–اینشتین]] در مقابل دما و نمودار انرژی.]]

{| class="wikitable" style="font-size:90%; width:80%; border:0; text-align:right; line-height:150%;")
|-
| colspan="4" style="background: rgb(230, 230, 230) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | '''گاه‌شمار شیمی در سده ۲۰'''
|-
!| [[file:Key.svg|12px]]
! سال
!رویداد
|-
|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
!۱۹۰۳
| [[میخایل تسوت]]، '''[[کروماتوگرافی]]'''، یک تکنیک مهم در [[شیمی تجزیه]] را اختراع می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Tsvet, Mikhail (Semyonovich)|website=Compton's Desk Reference|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2007|url=http://deskreference.britannica.com/ebc/print?tocId=9381267|archiveurl=https://archive.today/20120630161359/http://deskreference.britannica.com/ebc/print?tocId=9381267|archivedate=2012-06-30|accessdate=2007-03-24}}</ref>
|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۰۴
| هانتارو ناگوکا '''[[مدل بور|مدل هسته‌ای]]''' اولیه اتم را پیشنهاد می‌کند، که در آن الکترون‌ها یک هسته بزرگ متراکم را احاطه کرده‌اند.<ref name="physTL">{{Cite web|title=Physics Time-Line 1900 to 1949|publisher=Weburbia.com|url=http://www.weburbia.com/pg/hist3.htm|accessdate=2007-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070430031506/http://www.weburbia.com/pg/hist3.htm|archivedate=2007-04-30}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۰۵
| [[آلبرت اینشتین]]، '''[[حرکت براونی]]''' را به روشی توضیح می‌دهد که به‌طور قطعی نظریه اتمی را اثبات می‌کند.<ref>{{Cite web|last=Cassidy|first=David|title=Einstein on Brownian Motion|publisher=The Center for History of Physics|year=1996|url=http://www.aip.org/history/einstein/essay-brownian.htm|accessdate=2007-03-25|archive-date=۶ فوریه ۲۰۰۷|archive-url=https://web.archive.org/web/20070206051254/http://www.aip.org/history/einstein/essay-brownian.htm|dead-url=yes}}</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۰۵
| [[فریتس هابر]] و [[کارل بوش]]، '''[[فرایند هابر]]''' را برای ساخت [[آمونیاک]] توسعه می‌دهند که نقطه عطف در شیمی صنعتی با تأثیرات شگرف در [[کشاورزی]] است.<ref>{{Cite web|title=Fritz Haber|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۰۷
| [[لئوهندریک باکلند]]، '''[[باکالیت]]''' را اختراع می‌کند که یکی از اولین پلاستیک‌های موفق تجاری است.<ref>{{Cite web|title=Leo Hendrik Baekeland|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۰۹
| [[رابرت میلیکان]] بار الکترون‌های جداگانه را با دقت بی‌سابقه از طریق '''[[آزمایش قطره روغن]]''' اندازه‌گیری می‌کند و تأیید می‌کند که تمام الکترون‌ها دارای بار و جرم یکسان هستند.<ref>{{Cite web|title=Robert A. Millikan: The Nobel Prize in Physics 1923|website=Nobel Lectures, Physics 1922–1941|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1965|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/press.html|accessdate=2007-07-17}}</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۰۹
| [[اس.پی.ال. سورانسن]] مفهوم '''[[پی‌اچ|pH]]''' را اختراع می‌کند و روش‌هایی برای اندازه‌گیری اسیدیته ارائه می‌دهد.<ref>{{Cite web|title=Søren Sørensen|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۱۱
| [[آنتونیوس وان دن بروک]] این ایده را ارائه می‌دهد که عناصر موجود در جدول تناوبی به جای وزن اتمی به‌طور صحیح توسط بار هسته‌ای مثبت سازماندهی شوند.<ref>{{Cite web|last=Parker|first=David|title=Nuclear Twins: The Discovery of the Proton and Neutron|website=Electron Centennial Page|url=http://www.davidparker.com/janine/twins.html|accessdate=2007-03-25|archive-date=22 ژانویه 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122111143/http://www.davidparker.com/janine/twins.html}}</ref>

|-
|
! ۱۹۱۱
| اولین '''[[کنفرانس سلوی]]''' در [[بروکسل]] برگزار می‌شود و بیشترین و برجسته‌ترین دانشمندان روز دنیا را گرد هم می‌آورد. همایش‌های فیزیک و شیمی همچنان به صورت دوره ای تا به امروز ادامه دارد.<ref>{{Cite web|title=Solvay Conference|publisher=Einstein Symposium|year=2005|url=http://www.bibalex.org/Einstein2005/About_Solvay.htm|accessdate=2007-03-28}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۱۱
| [[ارنست رادرفورد]] پدر [[فیزیک هسته‌ای]]، [[هانس گایگر]] و [[ارنست مارزدن]] '''[[آزمایش ورقه طلای رادرفورد|آزمایش ورقه طلا]]''' را انجام می‌دهند، که مدل هسته‌ای اتم را اثبات می‌کند، با یک هسته کوچک، متراکم و مثبت که توسط [[اوربیتال اتمی|ابر الکترونی]] پراکنده احاطه شده‌است.<ref name="rutherford"/>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۱۲
| [[ویلیام هنری براگ]] و [[ویلیام لورنس براگ]]، '''[[قانون براگ]]''' را پیشنهاد می‌کنند و زمینه [[بلورنگاری پرتوی ایکس]] را فراهم می‌کنند، که یک ابزار مهم برای روشن ساختن ساختار بلوری مواد است.<ref name="autogenerated1">{{Cite web|title=The Nobel Prize in Physics 1915|website=Nobelprize.org|publisher=The Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۱۲
| [[پیتر دبای]] مفهوم '''[[دوقطبی الکتریکی]]''' را برای توصیف توزیع بار نامتقارن در برخی مولکول‌ها ارائه می‌دهد.<ref>{{Cite web|title=Peter Debye: The Nobel Prize in Chemistry 1936|website=Nobel Lectures, Chemistry 1922–1941|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1936/debye-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۱۳
| [[نیلز بور]] با ارائه آنچه که اکنون به عنوان '''[[مدل بور]]''' اتم شناخته می‌شود، مفاهیم [[مکانیک کوانتومی]] را به [[اوربیتال اتمی|ساختار اتمی]] معرفی می‌کند، جایی که الکترونها فقط در مدارهای کاملاً تعریف شده وجود دارند.<ref>{{Cite web|title=Niels Bohr: The Nobel Prize in Physics 1922|website=Nobel Lectures, Chemistry 1922–1941|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1922/bohr-bio.html|accessdate=2007-03-25}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۱۳
| [[هنری موزلی]]، که روی ایده پیشین ون دن بروک کار می‌کند، مفهوم '''[[عدد اتمی]]''' را برای رفع ناکافی بودن جدول تناوبی مندلیف، که بر اساس وزن اتمی بنا شده بود، معرفی می‌کند.<ref>{{Cite web|last=Weisstein|first=Eric W.|title=Moseley, Henry (1887–1915)|website=Eric Weisstein's World of Scientific Biography|publisher=Wolfram Research Products|year=1996|url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Moseley.html|accessdate=2007-03-25}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۱۳
| [[فردریک سودی]] مفهوم '''[[ایزوتوپ]]''' را پیشنهاد می‌کند، که عناصر با همان خصوصیات شیمیایی ممکن است دارای وزن اتمی متفاوت باشند.<ref>{{Cite web|title=Frederick Soddy The Nobel Prize in Chemistry 1921|website=Nobel Lectures, Chemistry 1901–1921|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1966|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/soddy-bio.html|accessdate=2007-03-25}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۱۳
| [[جوزف جان تامسون|جی جی تامسون]] با گسترش کار [[ویلهلم وین]]، نشان می‌دهد که ذرات زیر اتمی باردار شده را می‌توان با '''[[نسبت جرم به بار]]''' آنها جدا کرد، تکنیکی که به عنوان [[طیف‌سنجی جرمی]] شناخته می‌شود.<ref>{{Cite web|title=Early Mass Spectrometry|website=A History of Mass Spectrometry|publisher=Scripps Center for Mass Spectrometry|year=2005|url=http://masspec.scripps.edu/MSHistory/timelines/1897.php|accessdate=2007-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070303134854/http://masspec.scripps.edu/MSHistory/timelines/1897.php <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=2007-03-03}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۹۱۶
| [[گیلبرت لوییس]]، رساله ''اتم و مولکول''،<ref group="lower-alpha">The Atom and the Molecule</ref> پایه و اساس '''[[نظریه پیوند ظرفیت]]''' را منتشر می‌کند.<ref name="lewis">{{Cite web|title=Gilbert Newton Lewis and Irving Langmuir|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۲۱
| [[اتو اشترن]] و [[والتر گرلاخ]] مفهوم '''[[اسپین|چرخش مکانیکی کوانتومی]]''' در ذرات زیر اتمی را ایجاد می‌کنند.<ref>{{Cite web|title=Electron Spin|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/spin.html|accessdate=2007-03-26}}</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۹۲۳
| [[گیلبرت لوییس]] و [[مرل رندل]] رساله ''ترمودینامیک و انرژی آزاد از مواد شیمیایی''<ref group="lower-alpha">Thermodynamics and the Free Energy of Chemical Substances</ref> را منتشر می‌کنند که اولین رساله مدرن در مورد '''[[ترمودینامیک شیمیایی]]''' است.<ref>{{Cite web|last=LeMaster|first=Nancy|last2=McGann|first2=Diane|title=GILBERT NEWTON LEWIS: AMERICAN CHEMIST (1875–1946)|website=Woodrow Wilson Leadership Program in Chemistry|publisher=The Woodrow Wilson National Fellowship Foundation|year=1992|url=http://www.woodrow.org/teachers/ci/1992/Lewis.html|accessdate=2007-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070401163425/http://www.woodrow.org/teachers/ci/1992/Lewis.html|archivedate=2007-04-01}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۲۳
| [[گیلبرت لوییس]] نظریه جفت الکترون در مورد واکنش‌های [[اسید]] / [[باز (شیمی)|باز]] را توسعه می‌دهد.<ref name="lewis"/>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۲۴
| [[لویی دو بروی]]، '''[[موج مادی|مدل موجی]]''' از ساختار اتمی را بر اساس ایده‌های [[دوگانگی موج و ذره|دوگانگی موج و ذرات]] را معرفی می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Louis de Broglie: The Nobel Prize in Physics 1929|website=Nobel Lectures, Physics 1922–1941|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1965|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1929/broglie-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۲۵
| [[ولفگانگ پاولی]]، '''[[اصل طرد پاولی]]''' را توسعه می‌دهد، که می‌گوید هیچ دو الکترونی در اطراف یک هسته واحد نمی‌توانند حالت کوانتومی یکسانی داشته باشند، همان‌طور که توسط چهار [[عدد کوانتومی]] شرح داده شده‌است.<ref>{{Cite web|title=Wolfgang Pauli: The Nobel Prize in Physics 1945|website=Nobel Lectures, Physics 1942–1962|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1964|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/pauli-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۲۶
| [[اروین شرودینگر]]، '''[[معادله شرودینگر]]''' را ارائه می‌دهد که اساسی ریاضی برای مدل موج ساختار اتمی فراهم می‌کند<ref>{{Cite web|title=Erwin Schrödinger: The Nobel Prize in Physics 1933|website=Nobel Lectures, Physics 1922–1941|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1965|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1933/schrodinger-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۲۷
| [[ورنر هایزنبرگ]]، '''[[اصل عدم قطعیت]]''' را توسعه می‌دهد، که مکانیک حرکت الکترون در اطراف هسته را توضیح می‌دهد.<ref>{{Cite web|title=Werner Heisenberg: The Nobel Prize in Physics 1932|website=Nobel Lectures, Physics 1922–1941|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1965|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/heisenberg-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۲۷
| [[فریتز لاندن]] و [[والتر هایتلر]] برای توضیح [[پیوند کووالانسی]] در مولکول هیدروژن، [[مکانیک کوانتومی]] را بکار می‌گیرند،<ref>{{Cite journal|last=Heitler|first=Walter|last2=London|first2=Fritz|year=1927|title=Wechselwirkung neutraler Atome und homöopolare Bindung nach der Quantenmechanik|url=|journal=Zeitschrift für Physik|volume=44|issue=6–7|pages=455–472|bibcode=1927ZPhy...44..455H|doi=10.1007/BF01397394}}</ref> که سرآغاز '''[[شیمی کوانتومی]]''' را نشان می‌دهد.<ref>Ivor Grattan-Guinness. ''Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences''. Johns Hopkins University Press, 2003, p. 1266. ; [[Jagdish Mehra]], Helmut Rechenberg. ''The Historical Development of Quantum Theory''. Springer, 2001, p. 540.</ref>

|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۹۲۹
| [[لینوس پاولینگ]]، '''[[قوانین پائولینگ]]''' را منتشر می‌کند، که اصول اساسی در استفاده از [[بلورشناسی پرتو ایکس|کریستالوگرافی اشعه ایکس]] برای استنباط ساختار مولکولی است.<ref name="pauling"/>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۳۱
| [[اریش هوکل]]، '''[[قاعده هوکل]]''' را ارائه می‌دهد، که نشان می‌دهد چه هنگام یک [[مولکول]] حلقه‌ای تخت، ویژگی‌های [[پیوند آروماتیک|آروماتیک]] خواهد داشت و[[خصلت آروماتیکی]] دارد.<ref>{{Cite web|last=Rzepa|first=Henry S.|title=The aromaticity of Pericyclic reaction transition states|publisher=Department of Chemistry, Imperial College London|url=http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/pericyclic/|accessdate=2007-03-26}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۳۱
| [[هارولد یوری]] با [[تقطیر جزء به جزء]] [[هیدروژن مایع]] '''[[دوتریوم]]''' را کشف می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Harold C. Urey: The Nobel Prize in Chemistry 1934|website=Nobel Lectures, Chemistry 1922–1941|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1965|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1934/urey-bio.html|accessdate=2007-03-26}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۳۲
| [[جیمز چدویک]]، '''[[نوترون]]''' را کشف می‌کند.<ref>{{Cite web|title=James Chadwick: The Nobel Prize in Physics 1935|website=Nobel Lectures, Physics 1922–1941|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1965|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1935/chadwick-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۳۴–۱۹۳۲
| لینوس پائولینگ و [[روبرت اس مالیکن]] میزان '''[[الکترونگاتیوی]]''' را تعیین می‌کنند.<ref>{{Cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2003|title=Electronegativity from Avogadro to Pauling: II. Late Nineteenth- and Early Twentieth-Century Developments|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2003-03_80_3/page/279|journal=Journal of Chemical Education|volume=80|issue=3|page=279|bibcode=2003JChEd..80..279J|doi=10.1021/ed080p279}}</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۳۵
| [[والاس کاروترز]] تیمی از شیمی‌دانان در [[داو دوپون]] را هدایت می‌کند که '''[[نایلون]]''' را اختراع می‌کند، که یکی از موفق‌ترین پلیمرهای مصنوعی تجاری در تاریخ شیمی است.<ref>{{Cite web|title=Wallace Hume Carothers|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۳۷
| کارلو پریر و [[امیلیو سگره]] اولین سنتز تأیید شده '''[[تکنسیم|تکنسیوم-۹۷]]'''، اولین عنصر تولید شده مصنوعی را انجام می‌دهند شکاف در جدول تناوبی را پر می‌کند. گرچه این ادعا نیز مورد بحث است، که این عنصر ممکن است در اوایل سال ۱۹۲۵ توسط [[والتر نوداک]] و همکارانش سنتز شده باشد.<ref>{{Cite web|title=Emilio Segrè: The Nobel Prize in Physics 1959|website=Nobel Lectures, Physics 1942–1962|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1965|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1959/segre-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۳۷
| [[یوجین هودری]] روشی از [[کراکینگ]] کاتالیزوری در مقیاس صنعتی نفت را توسعه داده و منجر به توسعه اولین پالایشگاه مدرن نفت می‌شود.<ref>{{Cite web|title=Eugene Houdry|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۳۷
| [[پیوتر کاپیتسا]]، [[جان اف آلن|جان آلن]] و دون میسنر '''[[هلیوم|هلیوم ۴]]''' سوپرکولد را تولید می‌کنند، اولین ماده [[ابرشارگی]] صفر، ماده‌ای است که خواص مکانیکی کوانتومی را در مقیاس ماکروسکوپی به نمایش می‌گذارد.<ref>{{Cite web|title=Pyotr Kapitsa: The Nobel Prize in Physics 1978|website=Les Prix Nobel, The Nobel Prizes 1991|publisher=Nobel Foundation|year=1979|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/kapitsa-bio.html|accessdate=2007-03-26}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۳۸
| [[اتو هان]]، پدر [[شیمی هسته‌ای]] روند '''[[شکافت هسته‌ای]]''' در [[اورانیوم]] و [[توریوم]] را کشف می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Otto Hahn: The Nobel Prize in Chemistry 1944|website=Nobel Lectures, Chemistry 1942–1962|publisher=Elsevier Publishing Company|year=1964|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/hahn-bio.html|accessdate=2007-04-07}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۳۸
| [[آلبرت هافمن]]، اولین بار '''[[ال‌اس‌دی|لایزرژیک اسید دی اتیل آمید]]''' را ز اسید لیزرژیک، ماده شیمیایی حاصل از ارگوت، قارچی که روی چاودار و سایر غلات رشد می‌کند در ۱۶ نوامبر ۱۹۳۸ سنتز کرد اما اثرات آن را در ۱۶ آوریل ۱۹۴۳ متوجه شد.<ref name="NIH2018C">{{cite web |title=Commonly Abused Drugs Charts |url=https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd |website=National Institute on Drug Abuse |access-date=14 July 2018 |date=2 July 2018}}</ref><ref name=Dav2005>{{cite web |url=http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp |title=LSD: cultural revolution and medical advances |access-date=September 27, 2007 |website=Royal Society of Chemistry |dead-url=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224931/http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp |archive-date=September 30, 2007 |df=mdy-all}}</ref>
|-
|style="background: #f0dc82;" | [[پرونده:Book (23019) - The Noun Project.svg|16px|alt=انتشار کتاب و مقاله|انتشار کتاب و مقاله]]
! ۱۹۳۹
| [[لینوس پاولینگ]] ''طبیعت باند شیمیایی''<ref group="lower-alpha">The Nature of the Chemical Bond</ref> را چاپ کرد، اثری از ده دهه کار در زمینه [[پیوند شیمیایی]]. این یکی از مهمترین متون شیمیایی مدرن است. او در این کتاب [[هیبریداسیون اوربیتال|تئوری هیبریداسیون]]، [[پیوند کووالانسی]] و [[پیوند یونی]] را از طریق [[الکترونگاتیوی]] توضیح می‌دهد و از [[ساختار رزونانسی|رزونانس]] به عنوان ابزاری برای توضیح ساختار [[بنزن]] استفاده می‌کند.<ref name="pauling"/>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۴۰
| [[ادوین مک‌میلان]] و [[فیلیپ آبلسون]]، '''[[نپتونیوم]]'''، سبکترین و اولین [[عنصرهای فرااورانیم|عنصر ترانزیوم]] سنتز شده را در محصولات [[شکافت هسته‌ای]] اورانیوم شناسایی می‌کنند. مک میلان آزمایشگاهی را در [[دانشگاه کالیفرنیا، برکلی|برکلی]] ایجاد می‌کند که می‌تواند در کشف بسیاری از عناصر و ایزوتوپ‌های جدید نقش داشته باشد.<ref name="seaborg">{{Cite web|title=Glenn Theodore Seaborg|website=Chemical Achievers: The Human Face of Chemical Sciences|publisher=Chemical Heritage Foundation|year=2005}}</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۴۱
| [[گلن سیبورگ]] با ادامه کارهای مک میلان روش '''[[گیراندازی نوترون]]'''، که یک [[واکنش هسته‌ای]] است که طی آن یک یا بیش از یک [[نوترون]] به هسته یک [[اتم]] برخورد کرده و با آن ادغام می‌شود و تشکیل یک هسته سنگین تری را می‌دهد را تعریف کرد. او برای نخستین بار اصطلاح «[[جزیرهٔ پایداری]]» را ابداع کرد. او در ساختن ده [[عنصر فرااورانیم|عنصر فرااورانیومی]] مشارکت داشت.<ref name="seaborg"/>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۴۵
| [[ژاکوب ای. مارینسکی]]، [[لارنس ای. گلندنین]] و [[چارلز دی. کوریل]] اولین سنتز تأیید شده '''[[پرومتیم]]''' را انجام می‌دهند و آخرین جدول را در جدول تناوبی پر می‌کنند.<ref name="histofelem">{{Cite web|title=History of the Elements of the Periodic Table|publisher=AUS-e-TUTE|url=http://www.ausetute.com.au/elemhist.html|accessdate=2007-03-26}}</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۴۶–۱۹۴۵
| [[فلیکس بلوخ]] و [[ادوارد میلز پورسل]] فرایند '''[[رزونانس مغناطیسی هسته‌ای]]''' (NMR) را توسعه می‌دهند، روشی در [[شیمی تجزیه]] که در روشن ساختن ساختارهای مولکولها به ویژه در [[شیمی آلی]] دارای اهمیت است.<ref>{{Cite web|title=The Nobel Prize in Physics 1952|website=Nobelprize.org|publisher=The Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۵۱
| لینوس پائولینگ از کریستالوگرافی با پرتو ایکس برای استنباط ساختار ثانویه پروتئین‌ها استفاده می‌کند.<ref name="pauling">{{Cite web|title=Linus Pauling: The Nobel Prize in Chemistry 1954|website=Nobel Lectures, Chemistry 1942–1962|publisher=Elsevier|year=1964|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1954/pauling-bio.html|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۵۲
| [[الن والش (فیزیکدان)|آلن والش]] از پیشگامان در زمینه [[طیف‌سنجی جذب اتمی]]، روشی مهم در طیف‌سنجی [[پژوهش کمی]] به وجود آورد که امکان اندازه‌گیری غلظت‌های خاص یک ماده را می‌دهد.<ref>{{Cite web|last=Hannaford|first=Peter|title=Alan Walsh 1916–1998|website=AAS Biographical Memoirs|publisher=Australian Academy of Science|url=http://www.science.org.au/academy/memoirs/walsh2.htm|accessdate=2007-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070224214248/http://www.science.org.au/academy/memoirs/walsh2.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=2007-02-24}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۵۲
| [[رابرت وودوارد]]، [[جفری ویلکینسون]] و [[ارنست فیشر]] ساختار '''[[فروسن]]''' را کشف می‌کنند که یکی از اکتشافات اصلی زمینه [[شیمی آلی فلزی]] است.<ref name="woodward">{{Cite journal|last=Cornforth|first=Lord Todd, John|last2=Cornforth|first2=J.|last3=T.|first3=A. R.|last4=C.|first4=J. W.|date=November 1981|title=Robert Burns Woodward. 10 April 1917-8 July 1979|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society|volume=27|issue=6|pages=628–695|doi=10.1098/rsbm.1981.0025|jstor=198111|doi-access=free}} ''note: authorization required for web access.''</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۵۳
| [[جیمز واتسون]] و [[فرانسیس کریک]] ساختار '''[[دی‌ان‌ای]]''' را پیشنهاد می‌کنند و موجب گسترش زمینه [[زیست‌شناسی مولکولی]] می‌شوند.<ref>{{Cite web|title=The Nobel Prize in Medicine 1962|website=Nobelprize.org|publisher=The Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1962/|accessdate=2007-02-28}}</ref>
|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
!۱۹۵۶
|[[کلر کامرون پترسون|پترسون]] با همکاری [[جورج تیلتون]]،<ref group="lower-alpha">George Tilton</ref> روش [[تاریخ‌گذاری اورانیوم-سرب]]<ref group="lower-alpha">Uranium–lead dating</ref> را جای [[تاریخ‌گذاری سرب-سرب]]<ref group="lower-alpha">Lead–lead dating</ref> ایجاد کرد. وی با استفاده از داده‌های ایزوتوپی سرب از [[شهاب کانیون دیابلو]]،<ref group="lower-alpha">Canyon Diablo (meteorite)</ref> سن زمین را ۴٫۵۵ میلیارد سال محاسبه کرد و از سال ۱۹۵۶ تاکنون عمدتاً بدون تغییر باقی مانده‌است.<ref name="dy3hj">{{یادکرد وب | عنوان=Clair Patterson, Calculated an age for the Earth | وبگاه=Timeline Index | پیوند=https://www.timelineindex.com/content/view/3875 | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2021-05-20}}‏</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۵۷
| [[ینس اسکو]] '''[[پمپ سدیم/پتاسیم]]''' را کشف کرد که اولین آنزیم انتقال دهنده یونی است.<ref>{{Cite journal|last=Skou|first=Jens|year=1957|title=The influence of some cations on an adenosine triphosphatase from peripheral nerves.|journal=Biochim Biophys Acta|volume=23|issue=2|pages=394–401|doi=10.1016/0006-3002(57)90343-8|pmid=13412736}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۵۸
| [[ماکس پروتس]] و [[جان کندرو]] از '''[[کریستالوگرافی]]''' با [[پرتو ایکس]] برای روشن ساختن یک ساختار [[پروتئین]]، به‌طور خاص [[میوگلوبین]] [[نهنگ عنبر]] استفاده می‌کنند.<ref>{{Cite web|title=The Nobel Prize in Chemistry 1962|website=Nobelprize.org|publisher=The Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۶۲
| [[نیل بارتلت (شیمیدان)|نیل بارتلت]]، '''[[زنون هگزافلوئورو پلاتینات]]''' را سنتز می‌کند و برای اولین بار نشان می‌دهد که گازهای نجیب می‌توانند ترکیبات شیمیایی تشکیل دهند.<ref name="Neil Bartlett and the Reactive Noble Gases">{{Cite web|title=Neil Bartlett and the Reactive Noble Gases|url=http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/bartlettnoblegases/index.htm|publisher=[[American Chemical Society]]|accessdate=June 5, 2012|archiveurl=https://archive.today/20130112091550/http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/bartlettnoblegases/index.htm|archivedate=January 12, 2013}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۶۲
| [[جرج اولاه]] ز طریق واکنش‌های [[ابراسید|سوپر اسید]] میزان [[کربوکاتیون]] را مشاهده می‌کند.<ref>G. A. Olah, S. J. Kuhn, W. S. Tolgyesi, E. B. Baker, J. Am. Chem. Soc. 1962, 84, 2733; G. A. Olah, lieu. Chim. (Bucharest), 1962, 7, 1139 (Nenitzescu issue); G. A. Olah, W. S. Tolgyesi, S. J. Kuhn, M. E. Moffatt, I. J. Bastien, E. B. Baker, J. Am. Chem. Soc. 1963, 85, 1328.</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۶۴
| [[ریچارد ارنست]] آزمایش‌هایی را انجام می‌دهد که منجر به توسعه تکنیک '''[[تبدیل فوریه]]''' به [[رزونانس مغناطیسی هسته‌ای]] می‌شود. این امر باعث افزایش حساسیت این تکنیک می‌شود و راه را برای [[تصویرسازی تشدید مغناطیسی|تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی]] (MRI) باز می‌کند.<ref>{{Cite web|title=Richard R. Ernst The Nobel Prize in Chemistry 1991|website=Les Prix Nobel, The Nobel Prizes 1991|publisher=Nobel Foundation|year=1992|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1991/ernst-autobio.html|accessdate=2007-03-27}}</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۶۵
| رابرت برنز وودوارد و [[رولد هافمن]]، '''[[قوانین وودوارد–هافمن]]''' را پیشنهاد می‌کنند، که از تقارن [[اوربیتال مولکولی]] برای توضیح [[استریوشیمی]] واکنشهای شیمیایی استفاده می‌کنند.<ref name="woodward"/>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۶۶
| [[هیتوشی نوزاکی]] و [[ریوجی نویوری]] با استفاده از یک کمپلکس [[فلز واسطه|فلزی انتقالی]] [[دست‌سانی (شیمی)|کایرال]] ساختاری کاملاً تعریف شده، اولین نمونه از [[سنتز نامتقارن|کاتالیز نامتقارن]] ([[هیدروژنه کردن|هیدروژناسیون]]) را کشف کردند.<ref>H. Nozaki, S. Moriuti, H. Takaya, R. Noyori, Tetrahedron Lett. 1966, 5239;</ref><ref>H.
Nozaki, H. Takaya, S. Moriuti, R. Noyori, Tetrahedron 1968, 24, 3655.</ref>

|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
! ۱۹۷۰
| [[جان پاپل]] برنامه '''[[گوسین (نرم‌افزار)|گاوس]]''' را توسعه داده و [[شیمی محاسباتی]] را گسترش می‌بخشد.<ref>W. J. Hehre, W. A. Lathan, R. Ditchfield, M. D. Newton, and J. A. Pople, Gaussian 70 (Quantum Chemistry Program Exchange, Program No. 237, 1970).</ref>

|-
|style="background: #FFE4E1;" | [[پرونده:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|16px|alt=ارائهٔ نظریه|ارائهٔ نظریه]]
! ۱۹۷۱
| [[ایو چاوین]] توضیحاتی در مورد مکانیسم واکنش‌های تجزیه مضاعف [[الفین]] ارائه داد.<ref>''Catalyse de transformation des oléfines par les complexes du tungstène. II. Télomérisation des oléfines cycliques en présence d'oléfines acycliques'' Die Makromolekulare Chemie Volume 141, Issue 1, Date: 9 February '''1971''', Pages: 161–176 Par Jean-Louis Hérisson, Yves Chauvin {{DOI|10.1002/macp.1971.021410112}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۷۵
| [[کارل شارپلس]] و گروه او، یک واکنش [[اکسایش-کاهش|اکسیداسیون]] استریل انتخابی از جمله [[اکسایش-کاهش|اکسیداسیون]] شارپل،<ref>{{Cite journal|last=Katsuki|first=Tsutomu|year=1980|title=The first practical method for asymmetric epoxidation|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=102|pages=5974–5976|doi=10.1021/ja00538a077}}</ref><ref>Hill, J. G. ; [[K. Barry Sharpless|Sharpless, K. B.]]; Exon, C. M. ; Regenye, R. ''[[Org. Synth.]]'', Coll. Vol. 7, p.461 (1990); Vol. 63, p.66 (1985). ([http://www.orgsyn.org/orgsyn/prep.asp?prep=cv7p0461 Article])</ref> دی هیدروکسیلاسیون نامتقارن شارپ،<ref>{{Cite journal|last=Jacobsen|first=Eric N.|year=1988|title=Asymmetric dihydroxylation via ligand-accelerated catalysis|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=110|pages=1968–1970|doi=10.1021/ja00214a053}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kolb|first=Hartmuth C.|year=1994|title=Catalytic Asymmetric Dihydroxylation|journal=Chemical Reviews|volume=94|pages=2483–2547|doi=10.1021/cr00032a009}}</ref><ref>Gonzalez, J. ; Aurigemma, C. ; Truesdale, L. ''[[Org. Synth.]]'', Coll. Vol. 10, p.603 (2004); Vol. 79, p.93 (2002). ([http://www.orgsyn.org/orgsyn/prep.asp?prep=v79p0093 Article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824222105/http://www.orgsyn.org/orgsyn/prep.asp?prep=v79p0093 |date=24 اوت 2010}})</ref> و اکسیداسیون شارپ را کشف می‌کنند.<ref>{{Cite journal|last=Sharpless|first=K. Barry|year=1975|title=New reaction. Stereospecific vicinal oxyamination of olefins by alkyl imido osmium compounds|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=97|pages=2305–2307|doi=10.1021/ja00841a071}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Herranz|first=Eugenio|year=1978|title=Osmium-catalyzed vicinal oxyamination of olefins by N-chloro-N-argentocarbamates|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=100|pages=3596–3598|doi=10.1021/ja00479a051}}</ref><ref>Herranz, E. ; [[K. Barry Sharpless|Sharpless, K. B.]] ''[[Org. Synth.]], Coll.'' Vol. 7, p.375 (1990); Vol. 61, p.85 (1983). ([http://www.orgsyn.org/orgsyn/prep.asp?prep=cv7p0375 Article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020174449/http://www.orgsyn.org/orgsyn/prep.asp?prep=cv7p0375 |date=20 اکتبر 2012}})</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۸۵
| [[هارولد کروتو]]، [[رابرت کرل]] و [[ریچارد اسمالی]] [[فولرن]]ها را کشف می‌کنند، '''[[فولرن]]''' شامل مولکول‌های بزرگ کربن است که به صورت سطحی شبیه [[گنبد ژئودزیک]] طراحی شده توسط معمار [[باکمینستر فولر]] می‌باشد.<ref>{{Cite web|title=The Nobel Prize in Chemistry 1996|website=Nobelprize.org|publisher=The Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/|accessdate=2007-02-28}}</ref>

|-
|style="background: #CEFF00;" | [[پرونده:Feedbin-Icon-home-search.svg|16px|alt=تجزیه و تحلیل|تجزیه و تحلیل]]
! ۱۹۹۱
| [[سومیو ایجیما]] از [[میکروسکوپ الکترونی]] برای کشف نوعی از [[فولرن]] استوانه ای موسوم به '''[[نانولوله کربنی]]''' استفاده می‌کند؛ اگرچه کارهای اولیه در سال ۱۹۵۱ در این زمینه انجام شده بود. این ماده یک عنصر مهم در زمینه [[نانوفناوری]] است.<ref>{{Cite web|title=Benjamin Franklin Medal awarded to Dr. Sumio Iijima, Director of the Research Center for Advanced Carbon Materials, AIST|publisher=National Institute of Advanced Industrial Science and Technology|year=2002|url=http://www.aist.go.jp/aist_e/topics/20020129/20020129.html|accessdate=2007-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070404214121/http://www.aist.go.jp/aist_e/topics/20020129/20020129.html|archivedate=2007-04-04}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۹۴
| اولین سنتز کامل '''[[تاکسول]]''' توسط [[رابرت ای. هولتون|رابرت هولتون]] و گروه وی انجام می‌شود.<ref>''First total synthesis of taxol 1.'' Functionalization of the B ring Robert A. Holton, Carmen Somoza, Hyeong Baik Kim, Feng Liang, Ronald J. Biediger, P. Douglas Boatman, Mitsuru Shindo, Chase C. Smith, Soekchan Kim, et al. ; [[J. Am. Chem. Soc.]]; '''1994'''; 116(4); 1597–1598. [http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00083a066 DOI Abstract]</ref><ref>{{Cite journal|last=Holton|first=Robert A.|year=1994|title=First total synthesis of taxol. 2. Completion of the C and D rings|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|pages=1599–1600|doi=10.1021/ja00083a067}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Holton|first=Robert A.|year=1988|title=A synthesis of taxusin|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=110|pages=6558–6560|doi=10.1021/ja00227a043}}</ref>

|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۱۹۹۵
| [[اریک آلن کرنل|اریک کرنل]] و [[کارل ادوین ویمن|کارل ویمن]] اولین '''[[چگالش بوز–اینشتین]]''' را تولید می‌کنند، ماده‌ای که خواص مکانیکی کوانتومی را در مقیاس ماکروسکوپی به نمایش می‌گذارد.<ref>{{Cite web|title=Cornell and Wieman Share 2001 Nobel Prize in Physics|website=NIST News Release|publisher=National Institute of Standards and Technology|year=2001|url=https://www.nist.gov/public_affairs/releases/n01-04.htm|accessdate=2007-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070610080506/https://www.nist.gov/public_affairs/releases/n01-04.htm|archivedate=2007-06-10}}</ref>
|}

== سده ۲۱ ==
<!--{| class="Unicode" style="font-size:70%; width:85%; border:0; text-align:center; line-height:150%; margin: 1em auto 1em auto"
|+
|-

!width=10%|[[file:XXXX.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:XXXX.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:XXXX.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:XXXX.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:XXXX.jpg|140x160px]]
!width=10%|[[file:XXXX.jpg|140x160px]]

|-
!
!
!
!
!
|}
-->

[[file:Kinesin walking.gif|130px|thumb|راه رفتن [[کینزین]] روی [[ریزلوله]]، یک [[ماشین مولکولی|ماشین بیولوژیکی مولکولی]] که از پویایی حوزه پروتئین در مقیاس‌های [[نانوذره|نانو]] استفاده می‌کند.]]

{| class="wikitable" style="font-size:90%; width:80%; border:0; text-align:right; line-height:150%;")
|-
| colspan="4" style="background: rgb(230, 230, 230) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | '''گاه‌شمار شیمی در سده ۲۱'''
|-
!| [[file:Key.svg|12px]]
! سال
!رویداد
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
!۲۰۰۱
|یک [[مواد خودترمیم|ماده خود ترمیم شونده]] پلیمری تولید شد.<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Scott R.|last2=Sottos|first2=Nancy R.|last3=Geubelle|first3=P. H.|last4=Moore|first4=J. S.|last5=Kessler|first5=M. R.|last6=Sriram|first6=S. R.|last7=Brown|first7=E. N.|last8=Viswanathan|first8=S.|title=Autonomic healing of polymer composites|journal=[[نیچر]]|date=2001-02-15|volume=409|issue=6822|pages=794–797|doi=10.1038/35057232|pmid=11236987|s2cid=11334883|authorlink2=Nancy Sottos}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
! ۲۰۰۳
| [[پیتر آگره]] و [[رودریک مک‌کینون]] [[آکواپورین]]<ref group="lower-alpha">Aquaporin</ref> را کشف می‌کنند.<ref name="n2003">{{یادکرد وب|عنوان = The Nobel Prize in Chemistry ۲۰۰۳|ناشر = Nobelprize.org|قالب = HTML|زبان = انگلیسی|نشانی = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/index.html|تاریخ بازدید = |archiveurl = https://www.webcitation.org/6HYiFlqLi?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/index.html|archivedate = 22 ژوئن 2013|dead-url = no}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
!۲۰۰۸
|کشف و توسعهٔ [[پروتئین فلورسنت سبز]]<ref>{{یادکرد وب|عنوان = The Nobel Prize in Chemistry ۲۰۰۸|ناشر = Nobelprize.org|قالب = HTML|زبان = انگلیسی|نشانی = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2008/index.html|تاریخ بازدید = 2008-10-08|archiveurl = https://www.webcitation.org/6HYiJLXuo?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2008/index.html|archivedate = 22 ژوئن 2013|dead-url = no}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
!۲۰۰۹
| '''[[تنسین]]''' عنصر ۱۱۷ کشف می‌شود. این عنصر توسط محققان روس و آمریکایی در مؤسسه تحقیقات هسته‌ای دوبنا در روسیه تولید شد.<ref name="InsideScience">{{cite web |title=An Atom at the End of the Material World |year=2010 |first=J. S. |last=Bardi |url=http://www.insidescience.org/content/atom-end-material-world/1042 |publisher=Inside Science |access-date=2015-01-03}}</ref>
|-
|style="background: lavender;" | [[پرونده:Five Pointed Star Solid.svg|16px|alt=اکتشاف|اکتشاف]]
!۲۰۱۱
|'''[[شبه‌کریستال]]‌ها''' توسط [[دن شختمن]] کشف شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان = The Nobel Prize in Chemistry ۲۰۱۱|ناشر = Nobelprize.org|قالب = HTML|زبان = انگلیسی|نشانی = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2011/index.html|تاریخ بازدید = 2011-10-05|archiveurl = https://www.webcitation.org/6HYmvogxV?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2011/index.html|archivedate = 22 ژوئن 2013|dead-url = no}}</ref>
|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
!۲۰۱۴
|توسعه [[میکروسکوپ فلورسنس فوق واضح]]<ref group="lower-alpha">Super-resolution microscopy</ref>»<ref>{{cite news | url = http://www.bbc.com/news/science-environment-29536525 | title = Microscope work wins Nobel Prize | date = 8 October 2014 | publisher = BBC | accessdate = 19 اوت 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226095920/https://www.bbc.com/news/science-environment-29536525 | archivedate = 26 دسامبر 2018 | dead-url = no}}</ref>
|-
|style="background: #e0ffff;" | [[پرونده:Idea (89054) - The Noun Project.svg|16px|alt=اختراع|اختراع]]
!۲۰۱۶
|طراحی و ساخت '''[[ماشین مولکولی]]'''»<ref>{{cite web| title = The Nobel Prize in Chemistry 2016| publisher = Nobelprize.org| url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2016/press.html| accessdate = 2016-10-05| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180712032536/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2016/press.html| archivedate = 12 ژوئیه 2018| dead-url = no}}</ref>
|}

== واژه‌نامه ==
{{پانویس|20em|group=lower-alpha|چپ‌چین=بله|۲}}

== جستارهای وابسته ==
* [[تاریخ شیمی]]
* [[جایزه نوبل شیمی]]
* [[فهرست برندگان جایزه نوبل شیمی]]
* [[کشف عناصر شیمیایی|جدول زمانی از اکتشافات عناصر شیمیایی]]

== منابع ==
{{پانویس|30em|۲|چپ‌چین=بله}}

== خواندن بیشتر ==
* سرووس، جان دبلیو ، [https://books.google.com/books?id=1UZjU2WfLAoC&printsec=frontcover ''شیمی فیزیکی از استودال تا پائولینگ   : ساختن علمی در آمریکا'']، پرینستون، نیجریه : انتشارات دانشگاه پرینستون، ۱۹۹۰. {{شابک|0-691-08566-8}} [[ISBN (identifier)|شابک]] [[Special:BookSources/0-691-08566-8|0-691-08566-8]]

== پیوند به بیرون ==
* [http://scienceworld.wolfram.com/biography/ دنیای زندگینامه علمی اریک ویسشتین]
* [http://mattson.creighton.edu/HistoryGasChemistry.html تاریخچه شیمی گاز]
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/ لیست برندگان جایزه نوبل]
* [http://www.ausetute.com.au/elemhist.html تاریخچه عناصر جدول تناوبی]
{{علم شیمی}}
{{نوار درگاه|شیمی|دانش|تاریخ|فیزیک}}

[[رده:پیشینه شیمی]]
[[رده:صفحات با ترجمه بازبینی‌نشده]]
[[رده:گاه‌شمارهای شیمی]]